|
Verklaring der plaat
Aart Schouman (Dordrecht 1710 - 1792 Den Haag). Aquarel (418 x 267 mm) met aan de achterzijde in potlood het opschrift ‘Een Canarie Vogel en Ring leijster. Levensgroot’
De geschilderde vogelwereld van Aart Schouman (1710-1792) behoort tot het mooiste wat de Nederlandse achttiende-eeuwse kunst te bieden heeft. Ook zijn tijdgenoten waren een en al lof over zijn aquarellen: ‘Schouman trof niet alleen de edele en bevallige gestalte der vogelen, maar de schoonste kleuren waar mede de grote Schepper van alles hunne vederen versierd heeft, wist hij, op de leevendigste wijze, naar ‘t leeven af te malen’, schreef Cornelis Ploos van Amstel. Voor deze gerenommeerde kunstkenner (en vast niet alleen voor hem) was de bewondering voor Schoumans natuurgetrouwe kunst tegelijk een eerbetoon aan God.
Schouman was gewend al het soort werk aan te nemen wat er voor een achttiende-eeuws kunstenaar maar te doen was - het schilderen van behangsels, portretten, wijzerplaten, raamhorren en glaasjes voor de toverlantaarn - tot hij als bekwaam kopiist van oude schilderijen toegang kreeg tot de huizen van kunstverzamelaars. Daar kwam hij in aanraking met nog een liefhebberij van de welgestelden: het houden van vogels. Schouman zag een gat in de markt en ontwikkelde zich tot een zeer gerespecteerd specialist in de vogelschilderkunst. Met name van stadhouder Willem V kreeg hij volop de gelegenheid om de beestjes te bestuderen, in levende lijve in de vorstelijke menagerie, of in opgezette vorm in zijn naturaliënkabinet. Schouman las ook boeken over de natuurlijke historie, vertellen de kunstenaarsbiografen Van Eijnden en Van der Willigen. Op de aqarellen vinden we daar iets van terug in de met enkele fijne penseelstreken aangeduide kenmerken van de landstreken waar de vogels zich in het wild ophouden. Bij de hier afgebeelde kanarie hoort dus eigenlijk een exotisch oord, maar kennelijk vond Schouman zijn soort ingeburgerd genoeg om hem samen met een ringlijster tegen een Hollands watergebied af te beelden.
Eveline Koolhaas-Grosfeld
Literatuur
C. Ploos van Amstel, ‘Schets van het leven en de verrigtingen van den Heere Aart Schouman als kunstschilder beschouwd’, Algemeene Vaderlandsche Letteroefeningen (1792) 432-439.
R. van Eijnden en A. Van der Willigen, Geschiedenis der vaderlandsche schilderkunst, II (Haarlem 1817) 68-73.
L. J. Bol, Aart Schouman: ingenious painter and draughtsman (Doornspijk 1991).
|
