|
Verklaring der plaat
‘Eine Landfrau nächst Amsterdam’ en ‘Ein brabäntischer Schiffer’,
uit: T. F. Ehrmann, Die Holländer. Eine karakteristische Skizze aus der Völkerkunde (Leipzig en Jena, 1791).
Omstreeks 1791 werd Theophile Friedrich Ehrmann, jurist, vertaler en publicist in Stuttgart, benaderd door de uitgever Adam Schneider. Of hij een korte tekst wilde schrijven bij de achttien Nederlandse kostuumprenten die Schneider ‘vorräthig’ had. De uitgever rook natuurlijk geld. De vraag naar etnografisch beeldmateriaal was flink gestegen sinds de opkomst van nieuwe wetenschappelijke disciplines als antropologie en land- en volkerenkunde in de jaren 1770. En Ehrmann had al een aantal populariserende boeken op dit gebied op zijn naam had staan. Met de actualiteit nam Schneider het niet zo nauw. De prenten die hij ‘voorradig’ had zijn nogal slordige kopieën, onder andere van de al bijna honderd jaar oude serie van Bernard Picart, Diverses modes dessinées d’après nature, maar zonder de originele onderschriften. Ehrmann kon dus vrijelijk interpreteren. En zo werd een ‘paysanne de Brabant’ van Picart bij Die Holländer ingelijfd als ‘eine hollaendische Baursmagd.’ Een slapende ‘paysanne de Buiksloot’ werd het toonbeeld van ‘die sprechenste Indolenz.’ Een flegmatisch temperament – inderdaad, ook Die Holländer staat weer bol van dit aloude nationale stereotype, maar zonder de negatieve betekenis die buitenlanders hier meestal aan gaven. Voor Ehrmann zijn de Hollanders juist hierdoor het gelukkigste volk dat er bestaat. Want flegma maakt bedachtzaam, een karaktertrek die de politiek ten goede komt. Een Hollandse burger laat zich niet zomaar beïnvloeden door opruiende geschriften, dus hoeft een Hollandse staatsman niet te vrezen dat hij van het ene op het andere moment uit de gratie raakt. Hij kan zich dus concentreren op de welvaart van de staat. Nergens worden openbare ambten zo goed vervuld, en nergens wordt werken voor het algemeen welzijn zo goed beloond als in Holland. Je ziet het aan die schipper: ‘Welch ruhiger spähender Blick in den Ozean hinaus.’
E. Koolhaas-Grosfeld
|
