|
Natuur
23-24 januari 2004
Plaats: Museum Boerhaave, Lange St. Agnietenstraat 10, Leiden
Programma
Vrijdag 23 januari 2004
09.30-10.00 – ontvangst met koffie & thee
10.00-10.10 – opening door de voorzitter van de Werkgroep
Sessie 1: Arcadia (voorz. Freek Schmidt)
10.10-10.35 – Frans Grijzenhout: Hollands Arkadia
10.35-11.00 – Christian Bertram: Natuur en volkskarakter: met buitenlanders op stap in de
Hollandse tuin.
Tot ca. 1750 zagen buitenlanders in beheersing van de natuur middels polder-bemaling,
intensieve grondexploitatie en geometrische tuinkunst een positieve manifestatie van het
Hollandse volkskarakter. Enige decennia later vormde deze beteugeling van de natuur juist de
basis van een negatieve beeldvorming over het ‘typisch Hollandse’.
11.00-11.25 - Adrienne Zuiderweg: ‘Wellustiger plaetse en heb ick op ons reijs noch niet
vernomen’. Oost-Indische arcadische impressies.
Twee eeuwen lang hield de Oost-Indische ‘locus amoenus’vele VOC-dienaren in zijn greep. Allen waren zij onder de indruk van het landschap, de geuren en kleuren. Ze vermaakten zich in die natuur, maar bestudeerden haar ook en schreven hun bevindingen op.
11.25-12.00 – discussie
12.00-14.00 – rondleiding in het museum; lunch
Sessie 2: Man, vrouw, kind (voorz. Ernestine van der Wall)
14.00-14.25 – Pim van Oostrum: GENESIS - GENENZO: natuurlijke sekseverschillen als vorm van palliatieve zorg.
Op welke wijze laten vrouwelijke en mannelijke auteurs in de periode 1670-1815 hun literaire pen sturen door opvattingen over ‘de natuur’ van zowel hun eigen als die van de andere sekse?
14.25-14.50 – Rudolf Dekker & Arianne Baggerman: Het spook van Sion. Natuur en opvoeding in de late achttiende eeuw.
Er bestaat een verband tussen de introductie van de Engelse landschapstuin en de vernieuwingen in de pedagogie, zowel in theorie (Rousseau, de filantropijnen) als in de Nederlandse praktijk. In beide gevallen werd er naar gestreefd de natuur meer ruimte te geven.
14.50-15.30 – thee & koffiepauze
Sessie 3: ‘Vrije’ natuur (voorz. Ernestine van der Wall)
15.30-15.55 – Martina de Moor: Individueel of gemeenschappelijk? Het 18de-eeuwse denken over eigendoms- en beheerssystemen voor natuurlijke rijkdommen.
Het hedendaagse denken over de mogelijk al dan niet nefaste gevolgen van gemeen-schappelijk eigendom voor natuurlijke rijkdommen werd al in de achttiende eeuw ontwikkeld en verspreid, in het bijzonder door de fysiocraten.
15.55-16.20 – Hanco Jürgens: Van Gods akker tot Spiegel der natuur. Veranderend natuurbeeld in berichten van Duitse zendelingen over India (1750-1810).
Johann Michaelis stuurde vragen over de bijbelse natuur naar twee zendelingen in Tranquebar, Zuid-India. Hierdoor geďnspireerd begonnen de twee een verzameling van planten en schelpen en met hun onderzoek daarvan verwierven zij faam in Europa. Over het verband tussen theologisch denken en natuurhistorisch onderzoek.
16.20-17.00 – discussie en afsluiting
17.00-18.00 – borrel
Zaterdag 24 januari 2004
9.30-10.00 – ontvangst met koffie en thee
10.00-10.10 – opening door de voorzitter van de Werkgroep
Sessie 1: Wetenschap (voorz. Joris van Eijnatten)
10.10-10.35 – Rina Knoeff: Het begrip ‘natuur’ in Boerhaaves ‘Oraties’.
Hoe bekeek de calvinistische Boerhaave de natuur en hoe formuleerde hij de regels voor zijn onderzoek van de natuur?
10.35-11.00 – Rudolf Boon: De Katechismus der natuur van Martinet.
Over Martinets bestseller, fysicotheologen en de vroege natuurwetenschap.
11.00-11.25 – Eveline Koolhaas: De ‘natuurkundige bijzonderheden’ van de Batavieren en hun nageslacht in de Natuurlijke Historie van Holland.
Hoe Johannes Le Francq van Berkheij de Hollanders als biologische soort identi-ficeert aan de hand van overgeërfde kenmerken.
11.25-12.00 – discussie
12.30-13.30 – lunch
Sessie 2: Theorieën (voorz. Eveline Koolhaas)
13.30-13.55 – Lex Hermans: Natuur en cultuur – een moeizame verhouding
Classicisten zagen natura als de basis van alle kunsten en wetenschappen, maar hadden weinig op met natura als ‘oerstaat’: beschaving was immers het belangrijkste. Over de hut als voorloper van Palladio’s villa’s, of de ‘begeerte tot verfijning’.
13.55-14.20 – Geert Palmaerts: ‘Vastgelegd en bepaald door de Natuur en de smaak’. Natuur en de classicistische architectuurtheorie in het laatste kwart van de 18de eeuw
In de Vaderlandsche Bibliotheek van Wetenschap, Kunst en Smaak (1790–1796) verschenen enkele architectuurtheoretische artikelen, waarin de notie ‘natuur’ in architectonisch opzicht normerend gehanteerd werd. Bij lezing rijst de vraag hoe ‘natuur’ een funderend principe kon zijn voor een classicistische architectuurtheorie en op welke traditie deze norm steunde.
14.20-14.45 – Peter Sonderen: Van vis plastica & ars plastica
In hoeverre en op welke wijze stemmen scheppingskrachten in en van de natuur overeen met de scheppingskracht van de mens, ofwel: verschilt de menselijke natuur van de (goddelijke) natuur?
14.45-15.15 – thee & koffiepauze
Sessie 3: Verzamelen (voorz. Eveline Koolhaas)
15.15-15.40 – Ingrid Vermeulen: De prentverzameling van de Baron van Leyden (1717-1788): de orde van organische ontwikkelingen in de kunst
De prentcollectie van de Baron, de kern van het tegenwoordige Rijksprentenkabinet, wordt geroemd om zijn zeldzame drukken en representatieve oeuvres. De achttiende-eeuwse ordening van zijn verzameling toont aan dat de baron niet alléén belang-stelling had voor kennerschap maar ook voor ontwikkelingen in de geschiedenis van de kunst.
15.40-16.05 – Bert van de Roemer: ‘Figuurstenen’: stenen door de natuur beschilderd
Figuurstenen waren een geliefd verzamelobject. Ideeën over deze bijzondere stenen laten zien hoe het natuurbeeld ‘mechaniseert’ en tegelijk hoe uiteenlopende noties vreedzaam naast elkaar konden bestaan.
16.05-16.45 – discussie en afsluiting
| 
