|
Maskerade en Ontmaskering
Congres en Toneelvoorstelling Werkgroep 18e Eeuw
25 en 26 januari 2007
Paushuis, Pausdam 1 en U-Theater, Kromme Nieuwe Gracht 20
 Klik hier om foto's van het congres te zien.
 De Werkgroep Achttiende Eeuw bestond in 2008 veertig jaar. Om dit heuglijke feit te vieren organiseerde ze een tweedaags congres rond het thema Maskerade en Ontmaskering'. Maskerade betekent in de letterlijke zin: optocht of feest van gemaskerden. In figuurlijke zin betekent het echter: het zich anders voordoen dan men in werkelijkheid is. Tijdens dit congres staan beide betekenissen centraal. Het fenomeen van de maskerade wordt doorgaans geassocieerd met het Ancien Régime. In de achttiende eeuw werd de maskerade gebruikt als metafoor voor de heersende cultuur van persoonlijke vrijheid, van identiteiten die naar believen konden worden verwisseld of aangepast een idee die met de overgang naar de moderne tijd verloren zou gaan maar al eerder in de eeuw moreel scherp veroordeeld werd. Critici beschouwden de maskerade als een aantasting van het besef van realiteit en persoonlijke identiteit dat de basis vormt van onze zelfcontrole.
De vraag is of deze algemene opvatting ook opgaat voor de Nederlandse achttiende eeuw. De Nederlandse maskerade is nog nauwelijks onderwerp van onderzoek geweest. Heeft dit te maken met het ontbreken van een dominante aristocratische cultuur in het Noorden of speelt de calvinistische afwijzing van iedere vorm van onechtheid en theater' hierin een rol? Wat leert de tegenstelling tussen maskerade en ontmaskering ons nu over de opvattingen van identiteit, individualiteit en authenticiteit in het achttiende-eeuwse Nederland? Op deze overkoepelende vraag wil het congres antwoord geven.
Programma:
Vrijdag 25 januari : Maskerades in Utrecht 1711-1713
Locatie: Spiegelzaal van het Paushuis, Pausdam 1
Ook de inwoners van de Lage Landen kenden zo hun eigen maskerades. Zo werd in heel Europa melding gemaakt van de grote maskeradefeesten die in de jaren 1711-1713 werden georganiseerd rond de onderhandelingen die zouden leiden tot de Vrede van Utrecht. De stad was niet alleen het centrum van diplomatieke onderhandelingen, maar ook van feesten, toneelopvoeringen en maskerades, mondaine gebeurtenissen die onmiddellijk stuitten op verzet van de steile Utrechtse predikanten. In dit conflict ging het om de vraag of de maskerade van het theater regelrecht naar de hel leidde dan wel juist naar een betere wereld. De Utrechtse hoogleraar Pieter Burman verdedigde de positieve visie, waarbij hij en dat was nieuw ook het komische toneel voorstelde als een instrument om de burger deugd en degelijkheid bij te brengen. Als afsluiting van deze dag wordt het kluchtspel De gewaande krijgsman of nieuwmodische minnaar (1715) opgevoerd door het Homeros Theater uit Den Haag.
13.00 13.30 ontvangst met koffie en thee
13.30 13.45 u welkomstwoorden door de voorzitter, Wiep van Bunge (EUR) en door Peter de Haan (directie Vrede van Utrecht)
13.45 14.00 u inleiding Kornee van der Haven (UU)
Politiek vertoon als maskerade
14.00 14.30 u Utrechts vreugdevuur als maskerade voor droefheid over 's lands neergang
Willem Frijhoff (emeritus VU)
14.30 15.00 u Van Castiglione tot carnaval: het literaire cliché versus de praktijk van het vroegmoderne hofleven
Jeroen Duindam (UU)
15.00 15.20 u discussie
15.20 15.30 u koffie- en theepauze
Theater als maskerade
15.30 16.00 u Memento Mascerari.' Burman en de Utrechtse toneelstrijd
Joost Kloek (emeritus UU)
16.00 16.30 u Morele en immorele' maskerades in het toneeloeuvre van Nil Volentibus Arduum
Tanja Holzhey (FU Berlin)
16.30 17.00 u discussie
Toneelopvoering
Locatie: U-Theater, Kromme Nieuwe Gracht 20
19.30 20.00 u De maskerades van Arlequino en Krispijn.
Inleiding door Rob Erenstein (emeritus UvA)
20.00 - 21.00 u De gewaande krijgsman of nieuwmodische minnaar (1715), kluchtspel van Jan van Hoven door Homeros Theater uit Den Haag
Zaterdag 26 januari: Verhulling en Onthulling van Identiteit
Op de tweede dag worden verhulling en onthulling van identiteit bekeken vanuit geheel verschillende culturele circuits. Deze diversiteit brengt tegelijkertijd de complexiteit van het fenomeen maskerade aan het licht. Zo was de economische crisis van 1720 voor moralisten een reden om de effectenhandel aan te klagen als een de sociale orde ondermijnende maskerade. Binnen de seksuele moraal daarentegen was verhulling juist weer een tactiek om de status-quo te handhaven. Ook in de wereld van de letteren was maskerade geen eenduidig begrip; nu eens blijkt verhulling een strategie om het publiek de realiteit te doen zien, dan weer om het te misleiden of te manipuleren.
Locatie: Spiegelzaal van het Paushuis, Pausdam 1
9.30 10.00 u ontvangst met koffie en thee
10.00 10.15 u opening door gedeputeerde Anneke Raven (Provincie Utrecht)
10.15 10.30 u inleiding Eveline Koolhaas
Sociale maskerades
10.30 10.50 u Het Groote Tafereel der Dwaasheid: de windhandel als maskerade
Kuniko Forrer (UvA)
10.50 11.10 u Démasqué van het weten. Seksuele ontologie en homoseksualiteit ten tijde van de Republiek
Theo van der Meer (Meertens Instituut)
11.10 11.30 u discussie
11.30 12.00 u koffie- en theepauze
Literaire maskerades
12.00 12.20 u De betekenis van de ontmaskerde Klaas Kolijn voor de Nederlandse filologie
Jan Rock (UvA en Huygens Instituut)
12.20 12.40 u De Januskop van de journalist in de achttiende eeuw
Rietje van Vliet (publicist)
12.40 13.00 u discussie
13.00 14.00 u lunch in het Paushuis
14.00 14.20 u Vermomde identiteiten. Maskerade en ontmaskering in het Nederlandse toneel van de achttiende eeuw
Bettina Noak (FU Berlin)
14.20 14.40 u Ontmaskering in de Nederlandse roman
Inger Leemans (RU)
14.40 15. 00 u discussie
15.00 15.30 u koffie- en theepauze
15.30 15.50 u De prediking als maskerade. Achttiende-eeuwse kanselwelsprekendheid tussen toneel en sentiment?
Herman Roodenburg (Meertens Instituut)
15.50 16.10 u
16.10 16.30 u discussie
16.30 17.30 u borrel
Het congres Maskerade en Ontmaskering is georganiseerd in samenwerking met het Onderzoekinstituut voor Geschiedenis en Cultuur (Universiteit Utrecht) en de Stichting Vrede van Utrecht en mede mogelijk gemaakt door HoLaPress Communicatie, het SNS REAAL Fonds, het Fonds voor de Geld- en Effectenhandel, de Gravin M.A.O.C. van Bylandtstichting, de Van den Berch van Heemstede Stichting en de Dr. C. Louise Thijssen-Schoute Stichting.
| 
