De Verlichting en het moderne denken over culturele (on)gelijkheid
Burgerhartlezing 2010
Prof. dr. Siep Stuurman, hoogleraar Europese Geschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
29 september 2010 – 20.00 uur – Felix Meritis, Keizersgracht 324, Amsterdam
De derde Burgerhartlezing wordt gehouden op woensdag 29 september 2010 in Felix Meritis. Spreker is Prof. dr. Siep Stuurman, hoogleraar Europese Geschiedenis aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Volgens Stuurman maakte de verlichte interesse in vreemde culturen het mogelijk om mondiaal te denken. Tijdens deze periode ontstond het moderne gelijkheidsdenken. Uitgaande van de stelling van Descartes dat de mens alleen de zekerheid heeft dat hij kan twijfelen, werden vroegmoderne stands- en sekseverschillen in twijfel getrokken. Tijdens de Verlichting ontstond ook een nieuw tijdsbegrip, waarin de geschiedenis als een voortgaande ontwikkeling werd begrepen en "lagere" culturen onvermijdelijk moesten plaatsmaken voor "hogere". Van dit moderne tijdsbesef kunnen we niet gemakkelijk afstand nemen. De Verlichting schiep immers een nieuwe historische canon, die tot op de dag van vandaag doorwerkt in begrippen als "modernisering" en "secularisering". Wat was voor het denken over culturele verschillen van doorslaggevende betekenis? Hoe verhielden de ideeën over gelijkheid en ongelijkheid zich tot elkaar? Zijn lezing wordt gepubliceerd in de Reeks Burgerhartlezingen, een speciale uitgave van de Werkgroep 18e Eeuw.
Naamgeving De Burgerhartlezing is genoemd naar de hoofdpersoon uit de brievenroman Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart, geschreven door A. Wolff en E. Deken in 1782. Sara staat model voor een jonge vrouw die ernaar streeft om een zo goed mogelijk burger te zijn. De lezingenreeks heeft als doel een bijdrage te leveren aan het actuele debat over de Verlichting, zoals dit met name na ‘11 september' en de moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, in Nederland gevoerd wordt.
Felix Meritis De lezing zal worden gehouden in Felix Meritis, het belangrijkse Nederlandse gebouw uit de periode van de Verlichting. Het genootschap Felix Meritis betrok dit gebouw in 1788. In het gebouw waren diverse departementen van het genootschap actief; voor muziek, koophandel, natuurkunde, tekenkunde en letterkunde. De voormalige tempel der Verlichting is nu een Europees centrum voor kunst, cultuur en wetenschappen.
Siep Stuurman Siep Stuurman (1946) bekleedt de Jean Monnet leerstoel voor Europese Geschiedenis aan de Ersasmus Universiteit Rotterdam. Hij studeerde politicologie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in Groningen op een proefschrift over verzuiling en politieke partijvorming in de late negentiende eeuw. Hij schreef boeken over onder meer het negentiende-eeuwse liberalisme, staatsvorming in de Europese geschiedenis, de lotgevallen van de Gravin van Isenburg, en het moderne gelijkheidsdenken bij de vroege feminist en cartesiaan François Poulain de la Barre. Het laatste werd uitgegeven door Harvard University Press en onderscheiden met de George Mosse Prize van de American Historical Association. Eind vorig jaar verscheen van zijn hand De uitvinding van de mensheid (Amsterdam 2009), een beknopte wereldgeschiedenis van denkbeelden over gelijkheid en cultuurverschil door de eeuwen heen.
Zijn belangrijkste werken zijn:
• De uitvinging van de mensheid. Korte wereldgeschiedenis van het denken over gelijkheid en cultuurverschil (Amsterdam 2009)
• François Poulain de la Barre and the Invention of Modern Equality (Harvard UP, 2004)
• Het Tragische Lot van de Gravin van Isenburg (Amsterdam 1999)
• Staatsvorming en Politieke Theorie (Amsterdam 1995)
• Les Libéralismes: la théorie politique et l’histoire (Amsterdam 1994)
Prof. dr. Siep Stuurman, hoogleraar Europese Geschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
De derde Burgerhartlezing wordt gehouden op woensdag 29 september 2010 in Felix Meritis. Spreker is Prof. dr. Siep Stuurman, hoogleraar Europese Geschiedenis aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Volgens Stuurman maakte de verlichte interesse in vreemde culturen het mogelijk om mondiaal te denken. Tijdens deze periode ontstond het moderne gelijkheidsdenken. Uitgaande van de stelling van Descartes dat de mens alleen de zekerheid heeft dat hij kan twijfelen, werden vroegmoderne stands- en sekseverschillen in twijfel getrokken. Tijdens de Verlichting ontstond ook een nieuw tijdsbegrip, waarin de geschiedenis als een voortgaande ontwikkeling werd begrepen en "lagere" culturen onvermijdelijk moesten plaatsmaken voor "hogere". Van dit moderne tijdsbesef kunnen we niet gemakkelijk afstand nemen. De Verlichting schiep immers een nieuwe historische canon, die tot op de dag van vandaag doorwerkt in begrippen als "modernisering" en "secularisering". Wat was voor het denken over culturele verschillen van doorslaggevende betekenis? Hoe verhielden de ideeën over gelijkheid en ongelijkheid zich tot elkaar? Zijn lezing wordt gepubliceerd in de Reeks Burgerhartlezingen, een speciale uitgave van de Werkgroep 18e Eeuw.
De Burgerhartlezing is genoemd naar de hoofdpersoon uit de brievenroman Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart, geschreven door A. Wolff en E. Deken in 1782. Sara staat model voor een jonge vrouw die ernaar streeft om een zo goed mogelijk burger te zijn. De lezingenreeks heeft als doel een bijdrage te leveren aan het actuele debat over de Verlichting, zoals dit met name na ‘11 september' en de moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, in Nederland gevoerd wordt.
De lezing zal worden gehouden in Felix Meritis, het belangrijkse Nederlandse gebouw uit de periode van de Verlichting. Het genootschap Felix Meritis betrok dit gebouw in 1788. In het gebouw waren diverse departementen van het genootschap actief; voor muziek, koophandel, natuurkunde, tekenkunde en letterkunde. De voormalige tempel der Verlichting is nu een Europees centrum voor kunst, cultuur en wetenschappen.
Siep Stuurman (1946) bekleedt de Jean Monnet leerstoel voor Europese Geschiedenis aan de Ersasmus Universiteit Rotterdam. Hij studeerde politicologie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in Groningen op een proefschrift over verzuiling en politieke partijvorming in de late negentiende eeuw. Hij schreef boeken over onder meer het negentiende-eeuwse liberalisme, staatsvorming in de Europese geschiedenis, de lotgevallen van de Gravin van Isenburg, en het moderne gelijkheidsdenken bij de vroege feminist en cartesiaan François Poulain de la Barre. Het laatste werd uitgegeven door Harvard University Press en onderscheiden met de George Mosse Prize van de American Historical Association. Eind vorig jaar verscheen van zijn hand De uitvinding van de mensheid (Amsterdam 2009), een beknopte wereldgeschiedenis van denkbeelden over gelijkheid en cultuurverschil door de eeuwen heen.