Verschenen

Ontbreekt er een publicatie, of heeft u een toelichting bij één van de vermelde titels? Geef het aan ons door via het formulier!

Verboden boek uit 1668 nu eindelijk uitgegeven en vertaald door Michiel Wielema.

In 1668 werd Adriaan Koerbagh, een vriend van Spinoza, door de Amsterdamse autoriteiten gearresteerd omdat hij geprobeerd had een boek te publiceren, getiteld Een Ligt schijnende in duystere plaatsen. Die publicatie was mislukt omdat halverwege de productie van Een Ligt de drukker onraad rook en de magistratuur op de hoogte had gesteld van de ‘goddeloze’ tekst die hij onder handen had, waarna Koerbagh werd veroordeeld tot een lange gevangenisstraf. Na enkele maanden stierf hij achter de tralies. Van Een Ligt zijn alleen twee handschriften bewaard gebleven, wat Michiel Wielema in staat heeft gesteld de tekst nu alsnog uit te geven. In 1974 was al in een kleine oplage in typoscript een gestencilde uitgave verzorgd door de Vlaamse vrijdenker Hubert Vandenbossche, maar Wielema heeft nu eveneens een integrale vertaling van Een Ligt in het Engels geleverd, zodat de tekst bij uitgeverij Brill kon verschijnen in de reeks Brill’s Studies in Intellectual History. Deze editie maakt onderdeel uit van het VIDI-programma ‘The Moral Self: Erasmus to Spinoza’ van Han van Ruler en is voorzien van een inleiding van de hand van Wiep van Bunge. Meer informatie

Cahiers Voltaire

Ter gelegenheid van het verschijnen van het 10e deel van de Cahiers Voltaire, kunt u de gehele serie (deel 1 t/m 10) gezamenlijk aanschaffen voor de helft van de prijs, t.w. 250,00 euro. Voor meer informatie: www. bibliopola.ch of bestellen via cieds@c18.net

Balai, Leo, Het slavenschip Leusden. Verongelukt voor de kunst van Suriname, 1738. Uitgeverij Walburg Pers, Zutphen, 2011. ISBN 978.90.5730.729.4

Boels, Henk red., Overheidsfinanciën tijdens de Republiek en het Koninkrijk, 1600-1850.Verloren, Hilversum, 2011. ISBN 978.90.8704.248.6.

Doe, Erik van der, Perry Moree en Dirk Tang, De gekaapte Kaper. Brieven en scheepspapieren uit de Europese handelsvaart. Serie Sailing Letters Journaal van uitgeverij Walburg, Zutphen 2011ISBN 978.90.5730.772.0

Kooijmans, Luuc, Het orakel. De man die de geneeskunde opnieuw uitvond: Herman Boerhaave (1668-1738). Balans, Amsterdam, 2011. ISBN:978.94.600.3344 5.

Sas, Niek van, Bataafse Terreur. De betekenis van 1798. Vantilt, Nijmegen, 2011. ISBN 978.94.6004.0849

Grimm, Friedrich Melchior, Correspondance littéraire (1753-1773). In deze serie zijn twee nieuwe delen uitgekomen:
Deel 4. 1758, ed. Henri Duranton met medewerking van Ulla Kölving. ISBN 978.2.84559.078.6
Deel 5. 1759, ed. Ulla Kölving. ISBN 978.2.84559.079.3.
Te bestellen via:cieds@c18.net

Lamarque, Philippe, Voltaire et le Duc d’Uzès. Correspondance de 1751 à 1760. Uitgeverij du Gui. Librairie en ligne: http://www.culture-cadeaux.com/voltaire-et-le-duc-d-uzes-correspondance-p-200.html of http://www.culture-cadeaux.com/images/Pdf/voltaireetuzes.pdf

Heppner, Harold, Peter Urbanitsch en Renate Zedinger (Eds.), Social Change in the Habsburg Monarchy. Les transformations de la société dans la monarchie des Habsbourg: l’époque des Lumières. The Eighteenth Century and the Habsburg Monarchy International Series, Volume 3. Winklerverlag.: http://www.winklerverlag.com/verlag/v1613x/v1613-00.pdf

Ruud Abma, Over de grenzen van disciplines. Plaatsbepaling van de sociale wetenschappen. Vantilt, Nijmegen. ISBN 9789460040863.

Binnen de wetenschap vormen disciplines de veilige omheining voor onderzoek en onderwijs. Hun grenzen worden voortdurend bewaakt en bevestigd. Tegelijkertijd vertonen wetenschappers de onbedwingbare neiging hun disciplinegrenzen te overschrijden.In Over de grenzen van disciplines wordt dit geïllustreerd met drie fundamentele problemen van de sociale wetenschappen. Allereerst verkeren de sociale wetenschappen vanaf hun ontstaan in de negentiende eeuw in het spanningsveld tussen natuurwetenschappen en geesteswetenschappen, tussen experiment en begrip. Daarnaast stelt de vraag naar het maatschappelijk nut zich voortdurend: hoe kunnen sociale wetenschappen tegelijkertijd wetenschappelijk én sociaal zijn? Ten slotte is de overbrugging van de kloof tussen micro en macro, tussen psychische en sociale processen, een permanente opgave. Historisch bezien vormen de sociale wetenschappen een beweeglijk, boeiend geheel van disciplines. Wat kan in de huidige tijd hun rol en plaats zijn binnen wetenschap en maatschappij? Over de grenzen van disciplines belicht zowel de geschiedenis als de actualiteit van deze kwesties. Ruud Abma is docent aan de Faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit Utrecht en publiceert over theorie en geschiedenis van de sociale wetenschappen.

Gijsbert Rutten m.m.v. Rik Vosters. 2011. Een nieuwe Nederduitse spraakkunst. Taalnormen en schrijfpraktijken in de Zuidelijke Nederlanden in de achttiende eeuw. Brussel: VUB-Press. ISBN: 978 90 5487 931 2.

Was de achttiende eeuw een periode van taalverval? Was het geschreven Nederlands in de Zuidelijke Nederlanden een bonte verzameling dialecten? Bestonden er alleen duidelijke taalnormen in het Noorden? Volgens deze studie is het antwoord hierop ‘nee’. De ontwikkelingen in Noord en Zuid liepen opvallend parallel. Vroeg in de achttiende eeuw verschenen er normatieve werken die later in de eeuw nog invloedrijk zouden zijn. Er ontwikkelde zich een steeds eenvormiger normatieve praktijk, die werd gedomineerd door schoolmeesters. Een opvallend kenmerk van de Zuidelijke praktijk was de zogenaamde accentspelling. Uiteindelijk vertaalden de parallelle ontwikkelingen zich ook in parallelle variëteiten: een typisch Zuidelijk en een typisch Noordelijk Nederlands. In Een nieuwe Nederduitse spraakkunst worden taalnormen en schrijfpraktijken onderzocht die leefden in de Zuidelijke Nederlanden in de achttiende eeuw. Het boek vult daarmee een belangrijke lacune op: over de taalsituatie in de achttiende eeuw is weinig bekend. Bovendien worden nieuwe bronnen voor de taalgeschiedenis ingeleid en deels uitgegeven. Het boek legt zo een fundament voor een sociolinguïstische beschrijving van de achttiende-eeuwse taal. Gijsbert Rutten is als historisch taalkundige verbonden aan de Universiteit Leiden en de Vrije Universiteit Brussel. Rik Vosters werkt als onderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij specialiseert zich in de taalgeschiedenis van de Zuidelijke Nederlanden. Beide auteurs zijn bestuursleden van de Werkgroep 18e Eeuw.

Simon Gikandi, 2011, Slavery and the culture of taste. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-14066-7, www.press.princeton.edu

It would be easy to assume that, in the eighteenth century, slavery and the culture of taste--the world of politeness, manners, and aesthetics--existed as separate and unequal domains, unrelated in the spheres of social life. But to the contrary, Slavery and the culture of taste by Simon Gikandi, demonstrates that these two areas of modernity were surprisingly entwined. Ranging across Britain, the antebellum South, and the West Indies, and examining vast archives, including portraits, period paintings, personal narratives, and diaries. Gikandi illustrates how the violence and ugliness of enslavement actually shaped theories of taste, notions of beauty, and practices of high culture, and how slavery's impurity informed and haunted the rarified customs of the time. He focuses on the ways that the enslavement of Africans and the profits derived from this exploitation enabled the moment of taste in European--mainly British--life, leading to a transformation of bourgeois ideas regarding freedom and selfhood. He explores how these connections played out in the immense fortunes made in the West Indies sugar colonies, supporting the lavish lives of English barons and altering the ideals that defined middle-class subjects. Discussing how the ownership of slaves turned the American planter class into a new aristocracy, Gikandi engages with the slaves' own response to the strange interplay of modern notions of freedom and the realities of bondage, and he emphasizes the aesthetic and cultural processes developed by slaves to create spaces of freedom outside the regimen of enforced labor and truncated leisure. Through a close look at the eighteenth century's many remarkable documents and artworks, Slavery and the Culture of Taste sets forth the tensions and contradictions entangling a brutal practice and the distinctions of civility. Simon Gikandi is the Robert Schirmer Professor of English at Princeton University.

Cees Andriesse, Alsnog een portret voor Heinsius. Geschiedenis van de Vrede van Utrecht. Walburg Pers. ISBN 978.90.5730.766.9, http://www.walburgpers.nl/

De bijna vergeten Anthonie Heinsius (1641-1720) heeft zich nooit laten portretteren, zo bescheiden was hij. Toch was het deze man, die de Nederlandse Republiek naar de Vrede van Utrecht leidde. Daarmee kwam een einde aan het langste en meest kostbare conflict dat dit land had uit te vechten met het agressieve Frankrijk. Het verhaal van die oorlog en vrede wordt verteld door Ernst van Straaten, een leraar die zich zijn leven lang al verraden voelt en gefascineerd raakt door de persoon van Heinsius. "Alsnog een portret voor Heinsius" is een magazijn, of eerder nog een werkplaats boordevol feiten en ideeën die een beeld schetsen van de man, zijn leven en denkwijze, vrienden en vijanden. In deze ongewone, sprankelende historische roman vermengt het leven van de verteller zich met dat van het object van zijn fascinatie. C.D. Andriesse (1939), historicus en emeritus hoogleraar natuurkunde, publiceerde eerder historische romans over Christiaan Huygens en de Friese arts Gadso Coopmans.

Baggerman, Arianne, Rudolf Dekker & Michael Mascuch, Controlling Time and Shaping the Self. Developments in Autobiographical Writing since the Sixteenth Century. Leiden: Brill.

Brown, Jane, The Omnipotent Magician. Lancelot ‘Capability’ Brown 1716-1783. Uitg. Chatto & Windus. ISBN 9780701182120

Graven hertogen en nieuwe rijken gaven er in de 18e eeuw vermogens aan uit: de Engelse landschapstuin. Aan de god van deze peperdure scheppingen is nu een biografie gewijd.

Lamb, Jonathan. The Things Things Say. Princeton: Princeton University Press. Verwacht op 23 september 2011.

Rick, Honings, Geleerdheids zetel, Hollands roem! Het literaire leven in Leiden 1760-1860. Primavera Pers, Leiden. Verwacht in oktober 2011.

Jonathan Israel, Democratic Enlightenment. Philosophy, Revolution and Human Rights 1750/1790. Oxford University Press. ISBN 978.0.19.954820.0.

Joep Leerssen, De Bronnen van het vaderland. Taal, literatuur en de afbakening van Nederland 1806-1890. Vantilt, Nijmegen (2011). ISBN 97.890.7750.348.5

Het hedendaagse Nederland is de uitkomst van vele negentiende-eeuwse burenruzies over de politieke en culturele grenzen van het land. In het verhitte afbakeningsproces ten opzichte van Vlaanderen, Duitsland en Frankrijk speelden niet alleen politici, maar ook boekenwurmen en kamergeleerden een belangrijke rol. Op zoek naar bronnen die de nationale identiteit konden versterken, brachten letterkundigen van divers pluimage in de negentiende eeuw de oudste kroonjuwelen van de literatuur opnieuw in beeld. Een ongemeen felle concurrentiestrijd volgde: was Reinaert nu Frans, Vlaams, Nederlands of Germaans? Joep Leerssen laat in een even secuur als geanimeerd betoog ziendat die letterkundige zaken allesbehalve antiquarisch waren. Ze vormden de culturele component van gespannen geopolitiekeverhoudingen en waren onderdeel van turbulente natie- en staatsvorming. De bronnen van het vaderland vertelt op originele wijze de ontstaansgeschiedenis van de Nederlandse cultuur.

Jacob Haafner, Exotische liefde. Reisverslag en liefdesleven van de 18e-eeuwse klerk en koopman Haafner, die tijdens zijn verblijf in India verliefd werd op een danseres. Passages afkomstig uit Reize in eenen palanquin, gekozen en bewerkt door Thomas Roosenboom. Polak & Van Gennep, Amsterdam (2011). ISBN978-90-253-6886-9

Jacob Haafner (1755-1809) was in de tweede helft van de achttiende eeuw als klerk en koopman werkzaam in India. Hij vatte een oprechte liefde op voor de cultuur en de bewoners en deed alle moeite zich de taal en gebruiken ter plaatse eigen te maken. In zijn reisverslagen toont hij zich de felste anti-kolonialist uit de Nederlandse letterkunde. Hij hekelde de Europese kolonisatoren, die feestvierden terwijl de bewoners van honger stierven. Haafner kwam al op jonge leeftijd in aanraking met de Nederlandse koloniën: als twaalfjarige jongen werd hij door zijn vader meegenomen op een reis naar de Oost. Een jaar voor zijn dood publiceerde hij Reize in eenen palanquin, een reisverslag en liefdesverhaal ineen. In Exotische liefde zijn de interessantste en mooiste passages daaruit bijeengebracht. Haafner liet zich per draagbed vervoeren van Calcutta naar Madras. Tijdens zijn tocht ontmoette hij Mamia, een beeldschone Indiase danseres, op wie hij hartstochtelijk verliefd werd. Hun liefde staat in schril contrast met de misstanden in de kolonie.

Paul, Brusse, Gevallen stad. Stedelijke netwerken en het platteland. Zeeland 1750-1850. Waanders, Zwolle (2011). ISBN 9789040077906

Het boek gaat over de plotselinge economische neergang van de Zeeuwse grote steden vanaf circa 1750 en de ongekende opkomst van het platteland, met name de landbouw. Die ontwikkelingen waren natuurlijk al lang bekend, maar over het hoe en waarom precies, wist men weinig. Brusse beziet de gebeurtenissen vanuit verschillende perspectieven en kan daardoor, ondanks het schaarse en weerbarstige bronnenmateriaal, een haarscherp beeld geven van de veranderende verhouding tussen stad en platteland. Zijn onderzoek werpt bovendien nieuw licht op de economische ontwikkelingen van Zeeland en op desurbanisatie als zodanig, een proces dat destijds in heel Nederland plaatsgreep.

Neele, Arno, De Ontdekking van het Zeeuwse Platteland. Culturele Verhoudingen tussen Stad en Platteland in Zeeland 1750-1850. Waanders, Zwolle (2011). ISBN 7989040077975

In de achttiende en negentiende eeuw onderging Zeeland niet alleen een proces van desurbanisatie, maar ook het Europese denken over stad en platteland veranderde in deze periode. Aan de hand van een analyse van de publieke ruimte, de materiële cultuur, het politiek-economische debat en de provinciale beeldvorming in Zeeland behandelt dit boek de verregaande consequenties van deze economische en intellectuele veranderingen voor de culturele verhoudingen tussen de steden en het platteland in Zeeland. Het beschrijft de culturele emancipatie van de plattelandsbevolking, de identiteitscrisis van Zeeland en het ontstaan van het beeld vanZeeland als een afgelegen landbouwprovincie met een traditionele boerenbevolking.

Dekker, Jeanine, Onderdanig en opstandig. Desurbanisatie en de Politieke Verhoudingen op het Platteland in Zeeland 1750-1850. Waanders, Zwolle (2011). ISBN 9789040079968

Niet eerder verscheen een studie over de politieke verhoudingen tussen stad en platteland in dit turbulente tijdsgewricht. Dit boek brengt voor Zeeland in beeld welke aspiraties stedelingen hadden met hun politieke macht in het buitengebied, en schetst tegelijkertijd het begin van de politieke emancipatie van het platteland. De auteur laat zien hoe een machtige boerenelite verrees en op welke gronden de plattelandsbewoners kozen voor onderdanigheid of opstandigheid. Dit boek biedt nieuwe perspectieven voor de politieke geschiedenis. Het voert ons middenin de lokale leefwereld van mensen, waar de verwezenlijking van politieke idealen en staatkundige veranderingen anders kon uitpakken dan de autoriteiten hadden beoogd.

Early Dutch Books Online: de revolutionaire jaren 1780-1800 digitaal

Databank samengesteld door de Koninklijke Bibliotheek en de bibliotheken van de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Leiden. Early Dutch Books Online geeft full-text toegang tot meer dan twee miljoen bladzijden in 10.000 boeken uit het Nederlandse taalgebied uit de periode 1781-1800. Alle boeken zijn gedigitaliseerd en op woordniveau doorzoekbaar gemaakt. http://www.earlydutchbooksonline.nl

Vuyk, Simon, Pleidooien voor verdraagzaamheid, Boudewijn van Rees en Cornelius Rogge over de vrijheid van godsdienst (1789). Ingeleid en van aantekeningen voorzien door Simon Vuyk onder eindredactie van Jaap Gruppelaar. Amsterdam University Press (2010). ISBN 978.90.8942.578.

Dit deel in de Coornhert-reeks bevat twee nog niet eerder verschenen achttiendeeeuwse teksten. Ze behandelen burgerlijke en godsdienstige vrijheid en verdraagzaamheid. De auteurs, Boudewijn van Rees en Cornelius Rogge, waren beiden remonstranten. Ze voerden gezamenlijk actie voor de scheiding van kerk en staat in het kader van de Bataafse Republiek en later sloegen ze de handen ineen bij een poging tot een verenigde protestantse kerk van Nederland te komen. Deze geschriften vormen de grondslag voor dat streven. In de inleiding behandelt Simon Vuyk het debat over tolerantie in de achttiende eeuw en de kerkelijke context van die tijd.

Woelderink, Bernard, Geschiedenis van de Thesaurie. Twee eeuwen Thesaurie en thesauriërs van het Huis Oranje-Nassau, 1775-1975. Verloren, Hilversum (2011). ISBN 978.90.8704.209.7

Dit boek schetst een levendig beeld van het wel en wee van de Oranjes, van prins Willem V tot en met koningin Juliana. Een van de centrale themas is de financiele verhouding tussen de Staat en de Koning: de financiering van het apparaat van de monarchie. Ook komt het functioneren van de Thesaurie binnen de hofhouding aan de orde. Tal van voorbeelden geven inzicht in de vorstelijke uitgaven ter leniging van de armoede in de negentiende eeuw, maar ook ten gunste van de cultuur. In aparte hoofdstukken worden de nalatenschap van koning Willem II (1849-1881) en het Duitse bewind over het vermogen van de Oranjes in de Tweede Wereldoorlog behandeld. Het boek eindigt met de financiele veranderingen na 1945, in het bijzonder de totstandkoming van de Wet Financieel Statuut van 1972. Deze wet ligt ten grondslag aan de huidige financiele verhouding tussen de Staat en de Koning.

Dixon, Simon, Catharina de Grote (1729-1796). Houten, Spectrum (2011). ISBN 978.0-.4910.587.7

Catharina de Grote (Catharina II) is één van de meest legendarische vorsten uit het tsaristische Rusland. In een onderhoudende stijl plaatst de auteur haar leven in het perspectief van de tijdgeest. Dit boek vindt het midden tussen een pure biografie en een tijdskroniek.

Calasso, Roberto, Het roze van Tiepolo. Giovanni Battista Tiepolo (1696-1770). Amsterdam, Wereldbibliotheek (2011). ISBN 978.90.284.2336.7 Oorspronkelijke titel: Il rosa Tiepolo. Uit het Italiaans vertaald door: Els van der Pluijm

Van de enorme plafonds van de Würzburger Residenz tot de muren van het paleis in Madrid: ze zijn allemaal beschilderd door de achttiende-eeuwse Italiaanse kunstenaar Giovanni Battista Tiepolo. Hij schilderde zijn fresco’s in opdracht van koningen en aartsbisschoppen. Ruimte voor zijn geheimen en fantasieën was er daarbij niet. Die vertrouwde hij daarom toe aan zijn gravures, waarvan hij er drieëndertig maakte. Op iedere gravure staan totaal verschillende en verontrustende personages afgebeeld: esoterische oosterlingen, mannelijke en vrouwelijke saters, uilen en slangen, en zelfs Jan Klaassen en de Dood. Deze gravures van Tiepolo werden lang als louter decoratief beschouwd, hun verborgen betekenis werd niet begrepen. Daarmee overkwam hun hetzelfde als veel verhalen en objecten uit de klassieke en vroegmoderne tijd. Dit gegeven inspireerde Roberto Calasso. Hij gelooft immers dat de moderne mens niet zonder mythen kan, omdat niet alles verklaarbaar en controleerbaar is. Zo kijkt hij ook naar het werk van Tiepolo, en dat levert een even verrassend als diepgaand boek op. Vol bewondering beschrijft hij hoe Tiepolo ons, voordat de grauwsluier van de Verlichting de goden aan het zicht onttrok, een laatste blik op hun wereld gunde.

Posts en tweets van een achttiende-eeuwse dominee over de Meierij

Het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) is een nieuw weblog gestart: Reizen door de Meierij, Brabant door de ogen van Stephanus Hanewinckel . De Brabantse dominee Hanewinckel (1766-1856) doet hierin verslag van zijn voettocht door de Meierij in 1798, en hij doet dat als iedere rechtgeaarde blogger met een stevig gekleurde bril op zijn neus, maar ook met scherpe observaties die met regelmaat nog steeds actualiteitswaarde hebben. De basis voor de blogposts is de nieuwe uitgave van Hanewinckels boeken, in 2009 verschenen onder de titel Op reis door de Meierij met Stephanus Hanewinckel: Voettochten en bespiegelingen van een dominee 1798-1850, ingeleid door godsdienstwetenschapper Frank Meijneke. In het weblog staan de brieven centraal. Het BHIC heeft ze hertaald en becommentarieerd. Dominee Hanewinckel is op zijn reis te volgen via www.stephanushanewinckel.nl en natuurlijk via zijn twitteraccount: @shanewinckel. De frequentie van nieuwe posts is twee keer per week.

De correspondentie van William Godwin

Onlangs verscheen bij Oxford University Press volume 1 van The Letters of William Godwin, samengesteld door prof. dr. Pamela Clemit (Durham University). Dit eerste deel bevat alle brieven van deze Britse denker en politicus uit de periode 1778-1797. Het werk kan besteld worden via

Christope Madelein, Juigchen in den adel der menschlijke natuur. Het verhevene in de Nederlanden (1770-1830). Gent: Academia Press. ISBN 9789038216997.

In deze studie wordt voor het eerst de geschiedenis van het verhevene in het Nederlands verteld. Centraal in dit boek staan een aantal Nederlandse bijdragen over het verhevene, die hier worden gelezen in het kader van de internationale begripsgeschiedenis van het sublieme. Van de vroegste vertalingen tot de eigenzinnige ideeën van Johannes Kinker en Willem Bilderdijk: in het Nederlandse verhevene wordt zowel de verbondenheid met de Europese Verlichting als het bijzondere van de eigen cultuur in de lange achttiende eeuw weerspiegeld. Christophe Madelein (1978) studeerde Nederlands, Engels en literatuurwetenschap. Hij promoveerde in 2008, en is verbonden aan de vakgroep Nederlandse literatuur en algemene literatuurwetenschap van de Universiteit Gent. Hij is eveneens actief als redactielid voor De Achttiende Eeuw.

Achter de muziek aan. Muzikaal erfgoed in Vlaanderen en Nederland. Redactie: Maarten Beirens, Ellen Kempers, Heidi Moyson. Leuven, Acco uitgeverij. ISBN 9789033482472. 432 p. 35.00

In deze publicatie wordt antwoord gegeven op tal van vragen. Zoals wat muzikaal erfgoed is en wat het zo bijzonder maakt. Maar ook geeft het een idee welke organisaties betrokken zijn bij de zorg voor dit erfgoed en hoe dit erfgoed beter toegankelijk gemaakt kan worden voor de samenleving zodat een groter maatschappelijk draagvlak ontstaat. De artikelenbundel geeft een overzicht van de verschillende visies op muzikaal erfgoed. Tegelijk worden overeenkomsten en verschillen tussen Vlaanderen en Nederland in de zorg voor dat erfgoed besproken. Bovendien bundelt dit boek in een toegankelijke taal de basisprincipes uit de disciplines die het fundament vormen voor een duurzame omgang met muzikaal erfgoed: archivistiek, museologie, bibliotheekwetenschappen en musicologie. Dit boek kwam tot stand onder impuls van Resonant, Centrum voor Vlaams muzikaal erfgoed (Leuven), in samenwerking met het Nederlands Muziek Instituut (Den Haag).

Panhuysen, Luc, Een Nederlander in de wildernis. De ontdekkingsreizen van Robert Jacob Gordon (1743-1795) in Zuid-Afrika. Uitgeverij Rijksmuseum-Nieuw Amsterdam, Amsterdam 2010. ISBN 978.90.8689.066.8

Hacquebord, Louwrens, Op walvisjacht naar Spitsbergen. Een hachelijke onderneming in de Noordelijke IJszee, 1774-1778. Walburgpers, Zutphen 2010. ISBN 978.90.5730.693.8

De drie journalen en het memoriael zijn opgetekend door Fedde Jansz. Visser uit De Rijp, stuurman van het schip de Weltevreede. De documenten waren tot 2005 in het bezit van de familie Visser, die ze in dat jaar schonk aan Museum In 't Houten Huis, in De Rijp. De inleiding van Hacquebord plaatst ze in de context van het 18de eeuwse walvisbedrijf.

De leeuw met de zeven pijlen. Het gewest in het landelijk bestuur. Onder redactie van Ida Nijenhuis, Joke Roelevink en Ronald Sluijter. Den Haag, Instituut voor Nederlandse Geschiedenis 2010. ISBN: 978-90-5216-174-7

De bundel is voortgekomen uit een in 2007 in Den Haag gehouden symposium over de verhouding tussen provincie en land vanaf de vroegmoderne tijd tot en met de negentiende eeuw. De aanleiding voor dit congres was de publicatie van twee omvangrijke digitale bestanden op de website van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING): Het Repertorium van Ambtsdragers en Ambtenaren 1428-1861 en de Resolutiën Staten-Generaal 1626-1630. Zij representeren de van oudsher grote expertise van het ING op het terrein van de politiek-institutionele geschiedenis van Nederland. De webpublicaties kunnen onder meer worden gebruikt bij de bestudering van de volgende vragen. Hoe kwam bij interne crisismomenten in het land een slagvaardig, eensgezind beleid tot stand? Was er een centrale rol weggelegd voor een specifieke provincie dan wel voor bepaalde families? Welke carrières maakten bestuurders? Hoe zichtbaar waren bestuurlijke praktijken door de tijd heen en hoe lang bleven zij een rol spelen? Diverse specialisten in de geschiedenis van politiek en bestuur hebben zich in hun bijdragen over verschillende van die kwesties gebogen. Voor een blik van buitenaf op de relatie tussen provincie en land zorgen twee bekende buitenlandse historici. Zij leiden de bundel in met achtereenvolgens een betoog over de cohesie binnen de vroegmoderne Republiek en een analyse van de discussies over de Belgische provinciewet van 1836.

J. Bloemendal & J.K.Ploos van Amstel (ed). Een Tempel voor Hugo de Groot. Florivallis Amersfoort. 2010. ISBN 978 90 75540 43 7

In 1774 en wel op 22 maart hield de patriot, arts, lettergieter en cultuurminnaar Dr. Jacob Ploos van Amstel voor het genootschap 'Concordia et Libertate' te Amsterdam de lezing "Het uitmuntend karakter en de zonderlinge lotgevallen van Hugo de Groot". De lezing is geïnspireerd door een eerder bezoek van Ploos aan Slot Loevestein, waarbij hij dacht aan het droeve lot van Hugo de Groot die hier zo smadelijk gevangen gezet was. Tijdens het bezoek, zo meldt Ploos, herinnerde hij zich allerlei details over De Groots leven. Die details haalde hij uit een kort daarvoor verschenen verkorte versie van de Grotius-biografie van Brandt en Van Cattenburgh. Ploos wilde dit vermaledijde staatsgevangenhuis het liefst met de grond gelijk maken. Op dezelfde plek zag hij in gedachten een tempel verrijzen als monument ter nagedachtenis aan Hugo de Groot. De gedachten werden geconcretiseerd in een papieren maquette, vervaardigd naar tekeningen van de toen bekende Amsterdamse architect Husly. De redevoering is een lofzang op Hugo de Groot en geeft een nauwkeurige beschrijving van deze megalomane tempel. De bijdragen belichten Ploos' leven, het genootschapsleven, de architectuur, het voortleven van De Groot en Ploos' rede naar aanleiding van de onthulling van het Vondelmonument in de Amsterdamse Nieuwe Kerk. In dit boek is de tempel gelegen aan de oever van de Waal opnieuw tot leven geroepen in een tekening (een drieluik 15 x 45 cm, in avondschemering) en vignetten van Joost Veerkamp (www.veerkamp.nl). De bundel is samengesteld door Jan Bloemendal, neolatinist en neerlandicus aan het Huygens Instituut KNAW in Den Haag en hoogleraar Neolatinistiek aan de UvA, en Hans Kristian Ploos van Amstel, naneef van Jacob, werkzaam als moleculair geneticus aan het UMC te Utrecht en beheerder archief (www.archiefploosvanamstel.nl). Met bijdragen van Jan Bloemendal, Thomas H. von der Dunk (cultuurhistoricus), Henk Nellen (Grotius-biograaf), Hans Kristian Ploos van Amstel en Freek Schmidt (architectuurhistoricus). De illustraties van dit boek zijn toegevoegd als Verkade-album plaatjes . Er is ook een luxe uitgave gedrukt op speciaal papier, in donkerblauw linnen gebonden en met de tempeltekening apart gedrukt en gesigneerd door de kunstenaar en detailafdruk. U kunt, alleen voor deze uitgave, kiezen uit drie versies van de tekening (dag, avondschemering, nacht). Op Veerkamps website kunt u de drie versies van de tempeltekening bekijken. ISBN 978 90 75540 43 7 Formaat 21 x 24 cm, 127 blz. Uitgever Florivallis te Amersfoort (www.florivallis.nl) Oplage 150 exemplaren, prijs 39,50 (45,00 na 1 oktober) Oplage luxe-uitgave 50 exemplaren, prijs 99,50 (115,00 na 1 oktober) Verzendkosten 3,00 Het bedrag inclusief verzendkosten kunt u overmaken op ING 4037389 t.n.v. Bloemendal/Florivallis, Amersfoort o.v.v. Tempel Hugo de Groot en uitgave en uw adres.

Wiep van Bunge, De Nederlandse Republiek, Spinoza en de radicale Verlichting. Brussel, 2010. ISBN 9789054877691.

De oratie die Wiep van Bunge hield tijdens het aanvaarden van de ANV-leerstoel 'De Nederlanden in de wereld' in maart 2010 aan de Vrije Universiteit van Brussel, is thans in druk verschenen. Van Bunge toont aan hoe Spinoza, filosoof van wereldformaat, nauw verbonden is met de Nederlanden. Zijn denken is ingebed en mogelijk gemaakt door de toenmalige Nederlandse culturele en maatschappelijke context. Spinoza op zijn beurt formuleert in zijn politieke filosofie oplossingen voor problemen van de jonge republiek. Verbonden met deze thematiek is de tekst van Van Bunge te lezen als een levendige discussie met Jonathan Israel die in zijn werk, Radical Enlightenment: Philosophy and the Making of Modernity, aan Spinoza en diens Nederlandse medestanders een uitzonderlijke plaats toekent in de geschiedenis van de internationale, radicale variant van de Verlichting. Te bestellen via

Groot, Klaartje E., Geliefd en gevreesd. Duits toneel in Nederland rond 1800. Verloren Hilversum, 2010. ISBN 9789087042035

Heijden, C.J.M.van der en J.G.M. Sanders, De levensloop van Adtiaan van der Willigen (1766-1841) Een autobiografie uit een tijdperk van overgang. Verloren Hilversum, 2010. ISBN 9789087041793

Rosendaal, Joost, Tot Nut van Nederland. Polarisatie en revolutie in een grensgebied 1783-1787. Vantilt Nijmegen, 2010. ISBN 9789460045970

Arend Fokke Simonsz, De moderne Helicon (1792). Editie Lotte Jensen & Alan Moss. Vantilt Nijmegen, 2010. ISBN 9789460040573.

Hoogendoorn, Harm, Cordon van Holland, het beeld van de Oude Hollandse Waterlinie. Stichting het Groene Hart. ISBN 9789081244169

H.J. Zuidervaart,'Science for the public: The translation of popular texts on Experimental Philosophy into the Dutch language in Mid-Eighteenth Century', in: Stefanie Stockhorst (ed.), Cultural Transfer through Translation.The Circulation of Enlightened Thought in Europe by Means of Translation. Rodopi, Amsterdam/New York 2010, 231-262. ISBN 9789042029507

Hoek, Jack van, Als uit een ander ei gebroed.Een historische roman over het persoonlijke drama van de Nuenense onderwijzer Christiaan Cleene aan het einde van de 17e en het begin van de 18e eeuw. Bestellen:

Phillipson, Nicholas, Adam Smith. An Enlightened Life. Penguin, 2010.. ISBN 9780713993967.

Wordsworth en Coleridge, Lyrische balladen, Vertaald door Jabik Veenbaas. Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam. ISBN 9789025367824

Prinsenroute

In het kader van het plaatsen van de Oude Hollandse Waterlinie op de Werelderfgoedlijst heeft de Stichting het Groene Hart de 'Prinsenroute' samengesteld. De Prinsenroutekaart biedt een route langs de twaalf vestigsteden en het omliggende gebied, waar historische gebouwen, waterwerken en landschappen te zien en musea te bezoeken zijn. Dit alles vertelt het verhaal van de Oude Hollandse Waterlinie, Prins Willem III en de verdediging van Nederland mét en tegen ??. De Prinsenroutekaart kunt u bestellen bij .

Peter Paul Hattinga Verschure, Een wereld van verschil. Een tekenreis in het spoor van Andries Schoemaker, Cornelis Pronk en Abraham de Haen. Canaletto, Alphen aan den Rijn. ISBN 978 906469 855 2

Bij de presentatie van het boek werd ook de gelijknamige tentoonstelling geopend in het Stedelijk Museum Zwolle (tot en met 9 januari 2011 ). Boek en tentoonstelling zijn het eindresultaat van een project op het grensvlak van kunst, geschiedenis en topografie, waaraan de auteur vanaf 2008 heb gewerkt. Daarin volgde de auteur de reis van genoemde personen in 1732, en hij maakte tekeningen op dezelfde plaatsen als die zij hadden vastgelegd. Een project over de innovatie in de topografische tekenkunst in de achttiende eeuw, en de veranderde rol van deze kunstvorm in onze tijd.

Spaans, Joke, Trudelien van 't Hof m.m.v. Dunja Hak, 'Het Beroemde Rome'. Spotprenten op de paus, in een pleidooi voor een 'Nederlandse' katholieke kerk, 1705-1724. Verloren, Hilversum, ISBN 978-90-8704-129-8.

Boven, Maarten W. van (ed.), Afscheid van de wereld. Het eigen levensverhaal van Boudewijn Donker Curtius, politicus, advocaat en rechter in de Bataafs-Franse tijd. Verloren, Hilversum, ISBN 978-90-8704-129-9.

Gras, Henk, 'Een stad waar men zich koninklijk kan vervelen.'De modernisering van de theatrale vermakelijkheden buiten de schouwburg in Rotterdam, circa 1770-1860.

Dragtenstein, Frank, Alles voor de vrede. De brieven van Boston Band tussen 1757 en 1763.

Boston Band was een van de leiders van de opstandige slaven in Oost-Suriname. Zijn brieven zijn uniek omdat het verboden was voor slaven om te lezen en schrijven. € 14,95. Uitgeverij Amrit. Bestellen: uitgeverij@amcon.nl

Baartmans, Jacques, Robert Jasper baron van der Cappellen tot den Marsch (1743-1814). Regent, democraat en huisvader. Uitgeverij Verloren, Hilversum. ISBN 978-90-8704-150-2.

Sauter, Michael J., Visions of the Enlightenment, the Edict on Religion of 1788 and the Politics of the Public Sphere in Eighteenth-Century Prussia. Leiden 2009.

Hunt, Lynn, Margaret C. Jacob, and Wijnand Mijnhardt, The Book That Changed Europe, Picart and Bernard's Religious Ceremonies of the World. Harvard University Press 2010.

Hunt, Lynn, Margaret Jacob, and Wijnand Mijnhardt (ed.), Bernard Picart and the First Global Vision of Religion. Getty Research Institute 2010.

Cornwall, Robert D. & William Gibson (ed.), Religion, politics and dissent, 1660-1832: essays in honour of James E. Bradley. Ashgate 2010.

Ward, Bruce K., Redeeming the Enlightenment, Christianity and the Liberal Virtues. Eerdmans 2010.

Stroumsa, Guy G. A new Science, the Discovery of Religion in the Age of Reason. Harvard University Press 2010.

Hardtwig, Wolfgang (ed.), Die Aufklärung und ihre Weltwirkung, Geschichte und Gesellschaft. Sonderheft 23, 2010.

Hanley, Ryan Patrick & Darrin McMahon (ed.), The Enlightenment. Abingdon 2009-2010.

Dit is een overzichtswerk met sleutelpublicaties over de Verlichting,(o.a. van Wijand Mijnhardt). Het zijn vijf delen met de volgende onderwerpen: Definition / Knowledge / Civilization / Power / Revolutions

Deursen, A.Th. van, De Gouden Eeuw compleet. Omnibus met drie boeken: Mensen van klein vermogen, Een dorp in de polder en Maurits van Nassau. Niet verkrijgbaar in de boekhandel. Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam, ISBN 978.90.35135.710

Geyl, Pieter, Ik die zo weinig in mijn verleden leef. Autobiografie van de historicus Pieter Geyl (1887-1966) Uitgave bezorgd door Wim Berkelaar, Leen Dorsman en Pieter van Hees. Uitgeverij Wereldbibliotheek, Amsterdam 2009. ISBN 978.90.28422.865

Mirjam de Baar en Mathilde van Dijk red., Herinnering en identiteit in het vrijzinnig protestantisme. Opstellen aangeboden aan prof. dr. E.H. Cossee bij zijn afscheid als hoogleraar. Verloren, Hilversum 2009. ISBN 978.90.8704.138.0

Safranski, Rüdiger, Goethe & Schiller. Geschichte einer Freundschaft. Hanser Verlag, München 2009, ISBN 978-3-446-23326-3.

Sophie Gee, Making Waste: Leftovers and the Eighteenth-Century Imagination, Princton Univeristy Press, USA,2009. ISBN: 978-0-691-13984-5(ISBN 978.1.4008.3212.5 e-book, 2010, $ 26,95

Faits, genre, fiction/Facts, gender, fiction. Cahiers Isabelle de Charrière/Belle van Zuylen Papers.No. 4. Genootschap Belle van Zuylen, UU, 2009.

Hendrik van Wijn, Over paën, peën, piën, poën, puën Cahiers voor Taalkunde 29.

Bij de Stichting Neerlandistiek VU is onlangs verschenen: Hendrik van Wijn, Over paën, peën, piën, poën, puën. Deze uitgave van een taalkundige verhandeling uit 1762 is ingeleid en bezorgd door Lianne Broekman. Het boekje bevat een tekst die de latere rijksarchivaris Hendrik van Wijn (1740-1813) in het studentengezelschap Minima crescunt heeft voorgedragen, maar die ongepubliceerd was gebleven. Van Wijns verhandeling laat de toepassing zien van de ‘Griekse methode’ (d.w.z. die van de linguïsten-classici Tiberius Hemsterhuis en L.C. Valckenaer) op het Nederlands, en wel waar het de wortel p betreft, die de grondbetekenis ‘drukken’ zou hebben. Interessant is dat in de kringen van taalkundig geïnteresseerde studenten in de jaren zestig, maar ook later nog, deze Griekse methode superieur werd geacht aan het bekende werk van Lambert ten Kate. De tekst laat ook iets zien van het taalkundig klimaat in de tijd dat de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde in 1766 werd opgericht, een gebeurtenis waarbij ook Hendrik van Wijn betrokken was. De tekst van Van Wijn is uitvoerig geannoteerd en voorzien van een inleiding, waarin een overzicht wordt gegeven van leven en werk van de auteur en waarin tevens zijn taalkundige opvattingen aan de orde komen. Vier informatieve bijlagen zijn toegevoegd. Hendrik van Wijn, Over paën, peën, piën, poën, puën is verschenen als deel 29 in de reeks Cahiers voor Taalkunde. Deze uitgave, die 67 pagina’s telt, kost 12,50 euro en is te bestellen bij de Stichting Neerlandistiek VU Amsterdam, De Boelelaan 1105, NL-1081 HV Amsterdam (ISBN 978-90-8880-013-9), of bij Nodus Publikationen, Postfach 5725, D-48031 Münster, BRD (elverdissen.net/~nodus). Het Duitse ISBN is 978-3-89323-535-3).

De Nieuwe Hollandsche Schouwburg, Eerste-Zesde deel (Amsterdam 1751-1761) Facsimile-uitgave. Uitgeverij Drie Koningen, Enkhuizen. ISBN 9789075770377.
en Jos Koning, De Nieuwe Hollandsche Schouwburg 1751-1771: het einde van een tijdperk in de Amsterdamse muziek. Stichting Twee Violen en een Bas, Nijmegen. ISBN 9789081495318.

Eveline Koolhaas-Grosfeld, Eveline, De ontdekking van de Nederlander in boeken en prenten rond 1800. Walburg Pers, Zutphen, ISBN 978.90.5730.648.8

Als Nederlanders ooit een reden hadden om zich af te vragen wie zij waren dan was het wel rond 1800. De staatsvorm was in korte tijd drie keer gewijzigd en op het Europese toneel was hun artistieke, politieke en economische rol al eerder uitgespeeld. Deze achteruitgang werd geweten aan een gebrek aan nationaliteitsbesef en saamhorigheidsgevoel. Betere kennis van het vaderlandse verleden en onze nationale helden zou een deel van de oplossing zijn, hoopte men toen ook al. In de beweging voor culturele natievorming die vervolgens op gang kwam speelde de Amsterdamse prent- en boekuitgever Evert Maaskamp (1769-1834) een unieke rol. Zijn belangrijkste uitgave – een etnografische serie klederdrachtprenten – bezorgde niet alleen de Nederlandse prentkunst weer een goede reputatie, maar gaf ook de Nederlanders een nieuw gezicht.

Marion Peters, De Wijze koopman. Uitgeverij Prometheus, Amsterdam. ISBN 9789035134126.

Nicolaes Witsen was naast burgemeester en VOC-bewindhebber van Amsterdam ook een bevlogen liefhebber van wetenschap. De ongekend grote schaal waarop hij als particulier zijn navorsingen verrichtte, was volstrekt uniek. Naast een enorme collectie curiositeiten resulteerde dit in een encyclopedisch werk over de scheepsbouw en een boek en kaart over ‘Tartarije’. Zijn inspanningen waren vooral op de vergroting van de handel met Rusland en Azië gericht. Zo werd Nicolaes Witsen de ‘mercator sapiens’ of ‘wijze koopman’ bij uitstek. Zonder patronage zou zijn onderzoek nooit van de grond zijn gekomen. Dankzij dit systeem van dienst en wederdienst bouwde hij over de wereld een uitgebreid netwerk van informanten op.

Immanuel Kant, De religie binnen de grenzen van de rede. Uitgeverij Boom, Amsterdam. ISBN 9789085069058.

Dit geschrift is Kants reflectie op het ‘radicale kwaad’ in de menselijke natuur. Hij onderzoekt daarbij of het goede over dit kwaad kan zegevieren, en welke rol de religie daarbij kan spelen. Ook vandaag de dag is dit boek nog verrassend actueel. Wat kan ik kennen? Wat moet ik doen? Wat mag ik hopen? Deze drie vragen vormen het centrale punt in de filosofie van Kant. De vraag naar de grondslag en de betekenis van het geloof (wat mag ik hopen?) vinden we reeds in de drie grote Kritieken van Kant, maar de meest uitvoerige behandeling ervan treffen we aan in de in 1793 verschenen tekst De religie binnen de grenzen van de rede.

Lau Kanen, Schubert in het Nederlands. Herdichting van zijn liedteksten. Uitgeverij Papieren Tijger. ISBN 9789067282338.

Deze tweetalige bundel bestaat uit ruim honderd in het Nederlands herdichtte teksten van Schubertliederen, dat wil zeggen. van Duitse gedichten waarop Schubert liederen heeft gecomponeerd. Het zijn gedichten van Goethe (o.a. Erlkönig, Gretchen am Spinnrade, Der Musensohn), van Schiller, maar ook van Schlegel en van Schuberts vrienden Mayrhofer, Schober, Seidl en vele anderen.

Harald Deceulaer en Arnold Schillings, Inventaris van het archief van de Raad van Brabant. Processen van de particulieren (eerste reeks), 1574-1794 (vnl. 1670-1794) (Rijksarchief te Brussel, Inventarissen I 57), Brussel, 2009, 392 p. Publicatienummer 4842, prijs: 15 euro.

De Raad van Brabant was tijdens het ancien régime de hoogste rechtbank voor het hertogdom Brabant, de Landen van Overmaas en het hertogdom Limburg. De meeste procesdossiers dateren uit de 17de en 18de eeuw. Het archief wordt bewaard in het Rijksarchief te Brussel (Anderlecht). Waarover gaan deze dossiers? Vrijwel alle aspecten van het leven waarover conflicten kunnen ontstaan, komen voor. Het gaat o.a. om erfenissen, handelstransacties, afrekeningen, schulden, kapitaal, gronden, verpachtingen, giften, huishuur, bruidsschatten, huwelijksbeloften, eer, seksualiteit, zwangerschap. De dossiers geven een bijzonder levendig beeld van het leven in de 17de en 18de eeuw. De inventaris bevat 2.788 beschrijvingen en beschrijft 67 meter archief. Er zijn verwijzingen naar zo'n 5700 personen. Het is mogelijk om deze op te zoeken via de index van de inventaris, maar ook via de zoekmachine "zoeken naar personen" op de website van het Rijksarchief.

Annemarie Nooijen, Unserm grossen Bekker ein Denkmal? Balthasar Bekkers 'Betoverde Weereld' in den deutschen Landen zwischen Orthodoxie und Aufklärung. Waxman Verlag, Münster/New York/München/Berlin, 2009. ISBN 9783830922254.

In het Duitse taalgebied werd er gedurende de hele 18e eeuw heftig gediscussieerd over de macht van de duivel en demonen. Tegen de heksenvervolgingen en kritiek op enkele opzienbarende gevallen van exorcisme werden filosofische - voornamelijk Cartesiaanse- en theologische argumenten aangevoerd. Allen beriepen zich op de Nederlandse Pastoor Balthasar Bekker (1634-1698), die met zijn Betoverde Weereld (1691-1693) het bijgeloof uitbande en de Verlichting binnen het protestantisme als een 'tweede reformatie' onder de aandacht wilde brengen. De talrijke reacties op Bekker in de jaren tussen de eerste (1693) en de tweede (1781-1782) vertaling van zijn boek, worden in het werk van Nooijen tot in detail geanalyseerd. Zij reconstrueert zo de invloed van Bekker op het Duitse geestelijke leven evenals de maatschappelijke invloed hiervan. Tevens toont zij aan hoe op dit terrein Nederlandse opvattingen van invloed zijn geweest binnen het Duitse verlichte denken.

'Faits, genre, fiction/Facts, gender, fiction' (Cahiers Isabelle de Charrière/Belle van Zuylen. Te bestellen bij marjoleinhogewind@planet.nl, de kosten bedragen €12,50 incl. verzendkosten.

Naast artikelen en boekrecensies, kunt u hierin enkele niet eerder gepubliceerde brieven - aan en over Isabelle de Charrière - lezen.

Joris Oddens, Een vorstelijk voorland. Gerard Hinlopen op reis naar Istanbul (1670-1671). Walburg Pers, Zutphen. ISBN 9789057306020.

Richard Holmes, De tijd van verwondering. De ontdekking van de moderne wetenschap. Uitgeverij Contact, Amsterdam. ISBN 9789025417062.

Fiedrich Schiller, Brieven over de esthetische opvoeding van de mens. Vertaald door Aart Leemhuis. Herziene uitgave. Octavo, Amsterdam november 2009. ISBN 978.94.90334.02.4.

De Duitse dichter, filosoof, historicus en toneelschrijver Friedrich Schiller (1759-1805) voerde in 1793 met de hertog Von Augustenburg een intensieve correspondentie: Brieven over de esthetische opvoeding van de mens. Deze correspondentie behoort tot de belangrijkste filosofische werken van de vroege Duitse Romantiek. De zijns inziens catastrofale gevolgen van de Franse Revolutie maken dat Schiller geen heil meer verwacht van politieke middelen en alleen het niet-politieke middel van de kunst in staat acht de moderne maatschappij te humaniseren.

Jan Bos & Erik Geleijns, Boekenwijsheid. Drie eeuwen kennis en cultuur in 30 bijzondere boeken. Walburgpers, Zutphen, 2009. ISBN 978.90.5730.625.9

Boekenwijsheid is verschenen ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling die in het Meermanno Museum te Den Haag plaatsvindt vanaf 3 oktober a.s. Voor dit boek kozen dertig gerenommeerde wetenschappers een boek uit de periode 1540-1800, dat zij voor hun vakgebied als kenmerkend beschouwen. Het kon gaan om werken die algemeen als belangrijk beschouwd worden, maar ook om ten onrechte vergeten boeken, om prachtig geïllustreerde folianten, maar ook om onooglijke kleine boekjes.

Alpita de Jong. Knooppunt Halbertsma. Joast Hiddes Halbertsma (1789-1869) en andere Europese geleerden over het Fries en andere talen, over wetenschap en over de samenleving. Verloren, Hilversum, 2009. ISBN 978.90.8704.134.2.

De Friese schrijver, taalgeleerde en doopsgezind dominee Halbertsma, onderhield contacten met een groot aantal andere Europese taalgeleerden. In zijn bewaard gebleven brieven wordt de stand van zaken met betrekking tot het taalonderzoek uitgewisseld. Uit deze studie blijkt dat Halbertsma met zijn bemoeienis met het Fries, niet zozeer een regionale Friese cultuur wilde versterken, maar een bijdrage wilde leveren aan de opbouw van Nederland en Europa.

Rhijnvis Feith, De ouderdom. Ingeleid en toegelicht door Marinus van Hattum. Eonpers, Amstelveen , 2009. ISBN978.90.77246.27.6.

Albert Buursma, 'Deze bekommerlijke tijden': armenzorg, armen en armoede in de stad Groningen 1594-1795. Koninklijke Van Gorcum, Assen, 2009. ISBN 978.90.232.4519.3.

Gerrit Verhoeven, Anders reizen? Evoluties in vroegmoderne reiservaringen van Hollandse en Brabantse elites (1600-1750). Verloren, Hilversum, 2009. ISBN 978.90.8704.092.5.

Vroegmoderne reisverhalen bestaan in allerlei maten en gewichten, van prachtige boekbanden, verguld op snee en in stijlvol handschrift tot slordige aantekeningen in de marge van een beduimelde almanak. Sommige reizen lieten ook hun sporen na in brieven en dagboeken, in kurkdroge kwitanties, in genealogieën of in de materiële cultuur. Op basis van deze bronnen heeft Gerrit Verhoeven evoluties in de reiscultuur van Hollandse en Brabantse elites onderzocht. Verhoeven verklaart waarom men de klassieke Grand Tour naar Italië langzaam inruilde voor kortere plezierreisjes in de Nederlanden of de buurlanden. Hij laat zien welke sociale groepen de koets namen naar Parijs, Rome of Berlijn en wat hen motiveerde om te reizen. En hij probeert te achterhalen waarom ze zich onderweg onderweg blind staarden op Italiaanse schilderijen, waarom ze veldslagen en belegeringen herdachten, door baroktuinen slenterden of een massa spulletjes kochten in de Parijse boetieks.

Ans J. Veltman-van den Bos en Jan de Vet (red.), Par Amitié. De Vriendenrol van Petronella Moens (1762-1843). Uitgeverij Vantilt, Nijmegen 2009. ISBN 9789460040146

Een volledige transcriptie van dit waardevolle document, royaal geannoteerd door Ans J. Veltman-van den Bos en Jan de Vet. De inleidende hoofdstukken van Par Amitié behandelen respectievelijk het vriendenboek als een historisch genre en de plaats van Moens' album daarbinnen, toenmalige opvattingen over vriendschap, Moens' blindheid en de door inscriptoren gebruikte versvormen. Als bijlagen voor verdere studie bevat deze uitgave een genealogisch overzicht, alfabetisch, chronologisch en volgens het album geordende registers van scribenten, beginregels van alle bijdragen en een uitgebreide literatuurlijst.

Wilfried Uitterhoeve, Cornelis Kraijenhoff 1758-1840. Een loopbaan onder vijf regeervormen.

Deze biografie portretteert een zeer veelzijdig man. Cornelis Kraijenhoff was medicus, natuurkundige, waterstaatkundige, topograaf, militair ingenieur, minister van Oorlog. Hij speelde een rol in alle politieke en militaire keerpunten van zijn tijd: 1787, 1795, 1799, 1809 / 1810, 1813. Even belangrijk waren zijn grote projecten: de driehoeksmeting voor de eerste exacte kaart van het land; zijn waterstaatkundige opmetingen die leidden tot het landelijk maken van het Amsterdams peil; de (re)organisatie van de waterlinies in Holland en Utrecht. In een radicale aanpak van het rivierenprobleem was hij zijn tijd te ver vooruit. Zijn ongehoorde vestingenproject in de Zuidelijke Nederlanden ten slotte, gerealiseerd in een driemanschap met Willem I en Wellington, leidde tot zijn val. Kraijenhoff raakte in de vergetelheid. Toch mag hij, met zijn activiteiten vooral in de Bataafs-Franse tijd, te boek worden gesteld als een van de erflaters van het moderne Nederland.

Siegfried Huigen, Knowledge and Colonialism: Eighteenth-century Travellers in South Africa. July 2009. ISBN 978 90 04 17743 7. Hardback (320 pp., 48 colour ill.). List price EUR 99.- / US$ 147.-. Atlantic World Series, 18.

The establishment of a settlement at the Cape of Good Hope in the seventeenth century and an expansion of the sphere of colonial influence in the eighteenth century made South Africa the only part of sub-Saharan Africa where Europeans could travel with relative ease deep into the interior. As a result individuals with scientific interests in Africa came to the Cape. This book examines writings and drawings of scientifically educated travellers, particularly in the field of ethnography, against the background of commercial and administrative discourses on the Cape. It is argued that the scientific travellers benefited more from their relationship with the colonial order than the other way around.

Igor van de Bilt, Landkaartschrijvers en landverdelers. Adriaen Verwer (ca. 1655-1717), Adriaan Kluit (1735-1807) en de Nederlandse taalkunde van de achttiende eeuw.

De achttiende eeuw staat in de literatuur bekend als een periode waarin uniformiteit en taalnormering de taalkundige agenda bepaalden, als een tijd waarin landverdelers zich het hoofd braken over in onze ogen futiele kwesties met betrekking tot spelling en woordgeslacht. In zijn proefschrift laat Van de Bilt echter zien dat de achttiende-eeuwse taalkunde veel meer te bieden heeft dan dit schrale beeld suggereert. Uit zijn bespreking van de opvattingen van Adriaen Verwer (ca. 1655-1717) wordt duidelijk dat intrigerende religieuze en filosofische idee?n ten grondslag liggen aan een ontwikkeling die leidt tot een Nederlandse Verlichtingstaalkunde. Centraal daarin staat de opvatting dat taalonderzoek in de eerste plaats onderzoek moet zijn naar de taalsystematiek. Er ontstaat aandacht voor het eigen karakter van het Nederlands en empirische onderbouwing wordt een methodische eis: taalonderzoekers moesten landkaartschrijvers zijn en onbevooroordeeld het taalkundige landschap beschrijven. De sociale functie van taal werd benadrukt. Taal was niet meer het exclusieve medium van een kleine maatschappelijke elite, maar stond in dienst van de hele bevolking. De taal goed gebruiken was een vaderlandse plicht, droeg bij aan het welzijn van het land en was voorwaarde voor maatschappelijk succes. Regels die aangaven waar de taalgebruiker zich aan moest houden, waren daarvoor een vereiste. Idealiter konden die voortvloeien uit het onderzoek naar de taalsystematiek, maar dat bleek haalbaar noch wenselijk. Het volgen van de usus, het achtbare gebruik, was daarom de overblijvende optie. Het vaststellen daarvan had steeds tot verhitte discussies geleid, tot Adriaan Kluit de belangrijkste twistpunten beslechtte en de weg vrijmaakte voor codificatie in de schrijftaalregeling van 1804/1805. Deze studie, die 300 pagina s telt, verschijnt als deel 60 in de reeks Uitgaven Stichting Neerlandistiek VU . De prijs is euro 25,00 (excl. verzendkosten). Het boek is verkrijgbaar bij de Stichting Neerlandistiek VU, De Boelelaan 1105, 1081 HV te Amsterdam (ISBN 978-90-8880-011-5) of bij Nodus Publikationen, Postfach 5725, D-48031 Münster (ISBN 948-3-89323-760-9 (zie ook elverdissen.dyndns.org/~nodus).

To do justice to him & myself: Evert Wendell’s Account Book of the Fur Trade with Indians in Albany, New York, 1695 1726. Edited and translated by Kees-Jan Waterman, with linguistic information by Gunther Michelson. Paper. xiv + 311 pages. Includes cd-rom with transcription of the Dutch manuscript. Contains 13 plates with reproductions of text and drawings from the manuscript. ISBN: 978-1-60618-912-2. LIGHTNING ROD PRESS, NUMBER 4 – 2008. US$ 50.00.

This translated Dutch account book of the fur trade with Indians yields essential data for understanding the workings of the intercultural fur trade in colonial North America. It contains accounts of hundreds of Indians, many listed with their own names, who purchased merchandise on credit from Evert Wendell (1681-1750) and his relatives in Albany, New York. Over 2,000 credit transactions and payments are recorded. The introduction describes the context in which the manuscript was created and analyzes aggregated data on a range of characteristics of these commercial exchanges. Bestelinfo: mail naar fulfillment@amphilsoc.org of orders@dianepublishing.net. Verzendtarieven aldaar opvraagbaar.

E. Hagen, 'Een meer of min doodlyken haat'. Antipapisme en cultureel natiebesef in Nederland rond 1800. Vantilt, Nijmegen 2008.

Edwin van Meerkerk, Willem V en Wilhelmina van Pruisen. De laatste stadhouders. Amsterdam, Atlas, 2009. ISBN 97845001531. 240pp. € 19.90

De meest verguisde Oranje is wellicht stadhouder Willem V. In de ogen van tijdgenoten noch historici heeft hij veel goed kunnen doen. Zijn echtgenote Wilhelmina van Pruisen is de geschiedenis in gegaan als de vrouw die in 1787 bij Goejanverwellesluis is aangehouden. Zij staat te boek als een sterke, onverzettelijke vrouw. Hoewel Willem en Wilhelmina bij aanvang de machtigste stadhouders waren in de geschiedenis van de Republiek der Nederlanden, werden zij tot twee keer toe afgezet en stierf de laatste stadhouder in ballingschap. Het leven van Wilhelmina en Willem speelde zich af tegen de achtergrond van een van de woeligste periodes van de vaderlandse geschiedenis: de patriottentijd, de Franse Revolutie en de Bataafse Republiek. Door de ogen van het laatste stadhouderlijke echtpaar zien we hoe de wereld veranderde van een door adel en traditie bepaalde maatschappij tot een land dat voor het eerst een grondwet kreeg en waar de basis voor de hedendaagse democratie werd gelegd. Willem bleef zijn leven lang gehinderd door zijn strenge en eenzame opvoeding, terwijl de ambitieuze en daadkrachtige Wilhelmina nooit formeel de macht kon uitoefenen. In deze jaren van revolutie zochten zij steun bij hun gezin, maar de politieke spanningen drongen door tot diep in hun huwelijk.

Carol Adlam en Juliet Simpson (red.), Critical Exchange. Art Criticism of the Eighteenth and Nineteenth Centuries in Russia and Western Europe. Oxford, Peter Lang, 2009. 420 blz. (Cultural Interactions; Studies in the Relationship between the Arts, vol. 12). ISBN: 978-3-03911-556-3

Anna de Haas, Wie de wereld bestiert weet ik niet. Het rusteloze leven van Cornelis van der Gon, dichter en zeekapitein, 1660-1731. Amsterdam, Uitg. Balans, 2008. ISBN 978.90.501.8820.3

Cornelis van der Gon is een vergeten dichter uit het herfsttij van de Gouden Eeuw die in zijn tijd al weinig bekendheid genoot. Een man uit de kleine burgerij die droomde van literaire roem en rijkdom. Hij stierf onbekend en onbemind. Van der Gons kleine oeuvre is een staalkaart van genres die in zijn tijd werden beoefend: hij schreef gelegenheidsgedichten, toneelstukken en politieke verzen. Daarnaast maakte hij een eigen weekblad. Van alles heeft hij geprobeerd, ook in zijn privéleven, maar niets is echt gelukt. In Haarlem ging hij in de leer bij een notaris, maar hij werd het niet. Wel zorgde hij voor opschudding door de dochter van de etser Romeyn de Hooghe te schaken. In Schiedam werd hij wijnhandelaar, maar mislukte, terwijl zijn huwelijksleven in een publiek schandaal ontaardde. Als kapitein op de vloot van Peter de Grote bevoer hij de zeeën. Anna de Haas maakt de lezer moeiteloos deelgenoot van haar fascinatie voor het leven van deze dichter, op wiens brieven uit Sint Petersburg zij bij toeval stuitte.

S.A.C. Dudok van Heel, Van Amsterdamse burgers tot Europese aristocraten. De Heijen maagschap 1400-1800. Hun geschiedenis en hun portretten. Den Haag, Koninklijk Nederlands Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde, 2008. 1134 blz, €75,-. ISBN 978-90-805689-5-2.

De machtigste en rijkste Amsterdamse families uit de zestiende en zeventiende eeuw hebben tot op heden hun invloed behouden. Anders dan gedacht stierven de Bickers en de Backers niet uit, maar vererfde hun rijkdom en invloed via de vrouwelijke lijn. Dat toont de gerenommeerde Amsterdamse archiefonderzoeker S.A.C. Dudok van Heel aan in zijn levenswerk, het zojuist verschenen Van Amsterdamse burgers tot Europese aristocraten. Van Heel herschrijft de sociale geschiedenis.

Christoffel van Brants en zijn hofje. Geschiedenis van het Van Brants Rus Hofje vanaf 1733. Door Harry Donga. ISBN 9789087040499.

De Amsterdamse lutherse koopman Christoffel van Brants (1664-1732) verdiende zijn kapitaal met handel op Rusland. Hij raakte bevriend met Peter de Grote, trad vanaf 1717 op als diens ambassadeur en werd vanwege zijn vele verdiensten in de Russische adelstand verheven. Tijdens zijn tweede bezoek aan Holland logeerde de tsaar bij Van Brants thuis en op diens buitenverblijf Petersburg aan de Vecht. Deze biografie belicht de grote betekenis van Christoffel van Brants in de ontwikkeling van de politieke en handelsbetrekkingen tussen Holland en Rusland. Aan het eind van zijn leven stichtte Van Brants aan de Nieuwe Keizersgracht een hofje voor 'behoeftige' vrouwen en weduwen. Dit Van Brants Rus Hofje, gebouwd naar een ontwerp van Daniel Marot, werd in 1733 in gebruik genomen. Het tweede deel van dit boek beschrijft de bouwgeschiedenis en de kunstschatten van het hofje, de reglementen en regenten, de 'bewoonders' en het personeel.

De dominee met het stenen hart en andere overzeese briefgeheimen, onder redactie van Erik van der Doe, Perry Moree en Dirk Tang m.m.v. Peter de Bode. Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, geïllustreerd in zwart-wit, gebonden, ISBN 978.90.5730.557.3, prijs € 19,95; 144 pagina's plus een dvd met afbeeldingen van het originele materiaal.

Op vrijdag 21 november presenteerde de Koninklijke Bibliotheek (KB) in samenwerking met Walburg Pers de publicatie De Dominee met het stenen hart en andere overzeese briefgeheimen. De publicatie en bijbehorende dvd met afbeeldingen van het originele materiaal is het resultaat van het project Sailing Letters dat op initiatief van de KB in 2004 is gestart. Het project heeft tot doel om zeventiende- en achtiende-eeuwse brieven en ander uniek materiaal van en aan Nederlandse zeelieden te ontsluiten en beschikbaar te stellen voor wetenschappelijk onderzoek. Nederland en Engeland hebben nogal wat zeeslagen met elkaar uitgevochten. Over en weer werden schepen tot zinken gebracht of veroverd. Scheepsladingen werden, samen met de aanwezige post, tot 'prijs' verklaard. De Engelsen maakten keurige beschrijvingen van de Nederlandse buit en de bemanningen van de gekaapte schepen werden uitvoerig verhoord. De verslagen daarvan werden - samen met honderdduizenden in beslag genomen papieren - eeuwenlang bewaard, aanvankelijk in donkere kelders en op tochtige zolders van de Tower of London en later in The National Archives. Niemand keek ooit om naar deze unieke verzameling, die meer dan 38.000 zakelijke en persoonlijke brieven bevat van en aan Nederlandse zeelieden, kooplieden en hun familie. Geen van deze brieven bereikte ooit zijn bestemming. Sommige zijn tot op de dag van vandaag niet eens geopend. Pas in 1980 werden deze Prize Papers door een Nederlandse onderzoeker ontdekt.

Chris F. van Fraassen en Pieter Jan Klapwijk (red.) Herinnering aan een reis naar Oost-Indië. Reisverslag en aquarellen van Maurits Ver Huell, 1815-1819. Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen.

Op maandag 3 november is tijdens een symposium over de geschiedenis van het reisverhaal in het Maritiem Museum Rotterdam deel 107 in de Werken van de Linschoten-Vereeniging gepresenteerd. De uitgave is getiteld Herinnering aan een reis naar Oost-Indië. Reisverslag en aquarellen van Maurits Ver Huell, 1815-1819 en is bezorgd door Chris F. van Fraassen en Pieter Jan Klapwijk. Het boek is een uitgave van Uitgeversmaatschappij Walburg Pers te Zutphen en verschijnt inclusief cd-rom met monografie, bestaande uit een uitgebreide toelichting op de originele tekst en een biografie van Maurits Ver Huell.

Harald Deceulaer, Inventaris van het archief van de Raad van Brabant, Processen van de steden (behalve Brussel), 1596-1794, Brussel, Rijksarchief te Brussel (Anderlecht), 2008, Inventarissen 54, Bestelnummer Publ. 4715.

In deze inventaris worden 929 processen geïnventariseerd waarbij iets meer dan 30 steden betrokken partij waren. De processen hebben o.a. betrekking op belastingen, oorlogslasten, inkwartieringen van soldaten, politieke vertegenwoordiging, relaties met het hinterland, stapelrechten en tollen, aanleg van wegen, ambtenaren, zorg voor armen en zwakzinnigen, jurisdictiegeschillen enz.

Thuijs, Frans. De ware Jaco. Jacob Frederik Muller, alias Jaco (1690-1718), zijn criminele wereld, zijn berechting en zijn leven na de dood. ISBN 009789087040314, geïllustreerd.

Jacob Frederik Muller, alias Jaco, staat in de Amsterdamse geschiedenis bekend als de grootste schurk aller tijden. Na een proces van tweeëneenhalf jaar werd hij op 6 augustus 1718 op de Dam geradbraakt. Zijn reputatie is gebaseerd op een pamflet dat verscheen tijdens de appèlprocedure voor het Hof van Holland. Het bevat de onbetrouwbare visie van Jaco’s bijzit Griet Lommers en de conclusie van de procureur-generaal in Den Haag. In iedere volgende druk werd het verhaal verder aangedikt. Jaco zou in de negentiende eeuw alsnog een zachte dood zijn gestorven als Justus van Maurik niet met zijn fantastische vertelling 'het Fort van Sjaco' was gekomen. Op basis van een nauwkeurig onderzoek van alle beschikbare bronnen presenteert Frans Thuijs ons de ware Jaco. Hij laat zien hoe Jaco en zijn kornuiten probeerden te overleven in de harde achttiende-eeuwse samenleving en uiteindelijk in handen vielen van justitie.

Mallabaarse Brieven. De brieven van de Friese predikant Jacobus Canter Visscher (1717-1723), ed. Bauke van der Pol. Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, geïllustreerd in zwart-wit, genaaid gebrocheerd, ISBN 978.90.5730.572.6, prijs € 29,50 – 288 pagina's.

In 1717 kwam Jacobus Canter Visscher aan in Cochin, op de Malabarkust van Zuid-India (destijds gespeld als Mallabar). In deze VOC-vesting zou hij 6 jaar als predikant werkzaam zijn. Hij was zeer geïnteresseerd in de Malabaarse cultuur, waarover hij 37 brieven schreef aan zijn ouders in Harlingen, maar ook aan handelaren, bankiers, militairen en wetenschappers. Na zijn dood in 1735 werden de zorgvuldig bewaarde afschriften van zijn brieven naar Nederland overgebracht, waar ze in 1743 werden uitgegeven. Canter Visscher geniet in India meer bekendheid dan in Nederland. Zijn brieven dienden in 1920 als uitgangspunt voor een standaardwerk over de geschiedenis van de provincie Malabar, het huidige Kerala. Ze bevatten gedetailleerde beschrijvingen van de vroeg-18deeeuwse Indiase cultuur, waarover de Indiërs zelf weinig op schrift hebben staan. Het boek werd later ook in het Engels en zelfs in de Keralese taal uitgegeven. VOC-kaarten en hedendaagse foto’s illustreren in deze uitgave de vele overeenkomsten tussen het huidige Cochin en het Malabar uit de brieven. De inleiding stelt de lezer zelfs in staat als reiziger in de voetsporen van Jacobus Canter Visscher te treden.

Bunge, L. van; Bots, H., Pierre Bayle (1647-1706), le philosophe de Rotterdam: Philosophy, Religion and Reception. ISBN: 9789004165366. List price EUR: 99,00

This book contains 15 essays by philosophers, theologians and historians from the Netherlands, France, Italy, England and the United States on Pierre Bayle (1647-1706), the French Protestant who found refuge in Rotterdam just before the Revocation of the Edict of Nantes (1685). From the early 1680s onward, Bayle published a series of seminal works, culminating in his Dictionaire historique et critique (1697), that is generally regarded to have served as the "arsenal" of the Enlightenment. Over the last few decades, Bayle has been rediscovered as one of the key authors of the early Enlightenment, but experts have found it extremely difficult to come to any agreement concerning his ultimate position, most notably concerning the relationship between faith and philosophy. In this volume both Bayle's philosophy and his theological views are assessed as well as his impact on the Enlightenment and beyond.

Clazina Dingemanse, Rap van tong, scherp van pen verschijnt bij uitgeverij Verloren, Hilversum (ISBN 978 90 8704-042-0).

Ook in de zeventiende eeuw probeerde men al om via de media de publieke opinie te beïnvloeden. Auteurs van pamfletten gebruikten tussen 1600 en 1750 allerlei technieken om de beeldvorming over bepaalde bevolkinsgroepen of maatschappelijke kwesties te beïnvloeden. In haar proefschrift Rap van tong, scherp van pen analyseert Clazina Dingemanse deze technieken. In de vroegmoderne tijd is het pamflet in Nederland het belangrijkste publiciteitsmedium. Het proefschrift van Dingemanse belicht een opmerkelijk type pamflet, de zogenoemde ?praatjes?: fictieve gesprekken tussen allerlei inwoners van de Republiek, zoals boeren, schippers, kooplui, kroegbazen, Hollanders, Zeeuwen, Geldersen of Brabanders. In een ?levensechte? situatie (op de trekschuit, op de markt of bij iemand thuis) bespreken zij actuele kwesties, zoals de vraag of er oorlog of vrede moet komen, wie er de baas is in het land en of politici wel goed functioneren. De weergave van het debat is in deze praatjespamfletten allerminst neutraal: de auteur wil de lezer beïnvloeden en leidt hem naar één onafwendbare conclusie. Dingemanse zet in haar proefschrift de overtuigingstactieken in praatjespamfletten uit de periode 1600-1750 op een rij. Zij plaatst de teksten in hun politieke context, gaat in op de interactie met andere pamfletten en onthult hoe ze de publieke opinie sturen en manipuleren, bijvoorbeeld door de inzet van verschillende gesprekstechnieken, toepasselijke sprekers, rijm, humor, vergelijkingen met vroegere gebeurtenissen en emoties. Dingemanse vat de dialoogtechnieken samen in een algemeen model dat de basis legt voor een internationale vergelijking van vroegmodern pamfletmateriaal en moderne journalistieke genres.

Machiel Bosman (2008). Elisabeth de Flines. Een onmogelijke liefde in de achttiende eeuw. Amsterdam: Athenaeum - Polak & Van Gennip.

'Ik wens en begeer dat de trouweloze handelingen van mijn vader publiek en openbaar gemaakt zullen worden, desnoods na mijn dood.' Dit zijn de woorden van Elisabeth de Flines. Ze spreekt ze uit in 1715, als ze verwikkeld is in een jarenlange vete met haar vader. Het gaat om een erfenis, om standsverschil en om de liefde van haar leven. Elisabeth, de dochter van een rijke Amsterdamse koopman, gaat er vandoor met de knecht van haar vader en wat volgt is een bittere strijd vol intriges die voor de rechter wordt uitgevochten. De bewaarde stukken zijn opgediept door Machiel Bosman. Hij heeft er een doorwrochte analyse en een prachtig verhaal van gemaakt en biedt daarmee een kijkje in de keuken van het achttiende-eeuwse familierecht. En passant voldoet hij daarmee drie eeuwen na dato aan de wens van Elisabeth de geschiedenis openbaar te maken.

Leonard Blussé en Floris-Jan van Luyn: China en de Nederlanders. Geschiedenis van de Nederlands-Chinese betrekkingen 1600-2008. Walburg Pers, Zuthpen. ISBN 978.90.5730.545.0.

Beek, van René, Gerarlda Jurrians-Helle, Frits van der Meij (red.), Lectori salutem! Boek en oudheid. Atheneum- Polak&Van Gennep, Amsterdam 2008.

Bouwman, André, Berry Dongelmans, Paul Hoftijzer, Ed van der Vlist en Christiaan Vogelaar, Stad van boeken. Handschrift en druk in Leiden, 1260-2000. Primavera Pers, 2008.

Lo van Driel & Theo Janssen (red.), Ontheven aan de tijd. Linguïstisch-historische studies voor Jan Noordegraaf. Amsterdam: Stichting Neerlandistiek VU & Münster: Nodus Publikationen, 2008.

Ontheven aan de tijd werd Jan Noordegraaf (VU Amsterdam) aangeboden ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag en is een rijk boek met 28 studies van vakgenoten over de geschiedenis van de taalkunde. Een kwart van de bijdragen handelt over de achttiende eeuw.

Paesie, Ruud, Lorrendrayen op Afria. De illegale goederen- en slavenhandel op West-Afrika tijdens het achttiende-eeuwse handelsmonopolie van de West-Indische Compagnie, 1700-1734. De Bataafsche Leeuw.

Velde, van der Paul, Wie onder palmen leeft. De sublieme wereld van Jacob Haafner (1754-1809). Uitg. Bert Bakker. Amsterdam, 2008. ISBN 903 51 32412

Pieter van Wissing, Stookschriften. Pers en politiek tussen 1780 en 1800. Vantilt, Nijmegen, 2008. ISBN 9789077503850; € 24,90.

Nederland beleefde in de laatste twee decennia van de achttiende eeuw een ware hausse aan periodieken. Tientallen weekbladen en kranten vochten om de gunst van de lezer in een tijd waarin de gevestigde orde voor het eerst op grote schaal te kampen kreeg met oppositionele krachten. Dankzij het politieke tijdschrift, een betrekkelijk nieuw fenomeen, werd ons land regelmatig op de hoogte gebracht van het actuele nieuws uit binnen- en buitenland. Gematigde journalisten, vileine broodschrijvers en andere meer of minder radicale auteurs trokken alle registers open om de gebeurtenissen in smakelijke verhalen op te dienen. De hausse is onlosmakelijk verbonden met de verschillende oorlogen en revoluties die binnen- en buitenland teisterden. In nauwelijks twintig jaar tijd – binnen één generatie! – werd Nederland in hoog tempo gepolitiseerd. Een aantal spraakmakende stookschriften vóór en tégen de gevestigde orde vormt het onderwerp van dit boek. Vinnige bladen als De Courier du Bas-Rhin, de Ouderwetse Nederlandsche patriot, De rapsodisten, De post naar den Neder-Rhijn, de Geldersche historische courant en De vriend van ’t vaderland uit de jaren 1780 verdedigden het Oranjekamp, of vielen dit juist aan. In het kielzog van de stormachtige politieke ontwikkelingen na de Franse revolutie in 1789 ontstonden De Duinkerksche courant en De gemeene man. De opeenvolgende revoluties in ons land van de jaren 1790 werden opnieuw begeleid door tientallen tijdschriften, zoals de Nieuwe post van den Neder-Rhijn, De syssepanne en de Vriendin van ’t vaderland. Stookschriften brengt twintig jaar politieke persgeschiedenis samen uit een van de rumoerigste tijden van de Nederlandse geschiedenis. Het boek komt tot stand onder auspiciën van de Stichting Jacob Campo Weyerman.

Christophe Madelein en Jürgen Pieters (red.), Bilderdijk, Kinker & Van Hemert. Als van hooger bestemming en aart. Met een nawoord van Piet Gerbrandy, Groningen, Historische Uitgeverij, 2008.

Aan het begin van de negentiende eeuw was het sublieme - de esthetische ervaring, die ook wel als het huiveringwekkend genot omschreven is - onderwerp van verhitte debatten in met name Engeland, Duitsland en Frankrijk. In Nederland bleef dat debat niet onopgemerkt en verscheen eveneens een aantal belangwekkende beschouwingen over het sublieme. "Als van hooger bestemming en aart" bundelt de drie belangrijkste Nederlandstalige teksten. "De Redevoering over het verhevene" (1804) van de filosoof Paulus van Hemert (1756-1825) is geïnspireerd door de filosofie van misschien wel de grootste denker over het sublieme, Immanuel Kant. In "Iets over het schoone" (1823) brengt de dichter Johannes Kinker (1764-1845) deze verheven filosofie op een nog hoger plan in zijn ontwikkeling van een nieuwe, unieke vorm van esthetisch idealisme. Dé figuur van de vroeg-negentiende-eeuwse letteren, Willem Bilderdijk (1756-1831), keert zich in zijn "Gedachten over het verhevene" (1821) resoluut af van al deze nieuwlichterij en grijpt, op eigen onnavolgbare wijze terug op de oertekst van het verhevene: Longinus' traktaat over "Het sublieme". Het uitvoerige en meeslepende nawoord van Piet Gerbrandy laat niet alleen met Bilderdijk zien dat de dichter zijn emoties een 'lichaam' moet geven, maar zeker dat het sublieme ook in de een-en-twintigste eeuw een heftig levend verschijnsel is in de Nederlandse letteren.

Siegfried Huigen, Verkenningen van Zuid-Afrika. Achttiende-eeuwse reizigers aan de Kaap. Walburg Pers, Zutphen, 2007. ISBN 9057304643.

G.A. Lindeboom, Herman Boerhaave. The man and his work. 2e druk; Rotterdam: Erasmus Publishing. ISBN 978 90 5235 137 7.

Henk den Heijer en Cees van Romburgh (red.), Reizen door de eeuwen heen. 100 jaar Linschoten-Vereeniging (1908-2008). Zutphen: Walburg Pers, 2008.

In 2008 viert de Linschoten-Vereeniging haar honderdste verjaardag. Ter gelegenheid hiervan verschijnt zaterdag 14 juni de jubileumuitgave Reizen door de eeuwen heen. 100 jaar Linschoten-Vereeniging (1908-2008) onder redactie van Henk den Heijer en Cees van Romburgh. In deze speciale uitgave belichten vooraanstaande maritiemhistorici de geschiedenis van de Linschoten-Vereeniging en de ontwikkeling van het reisverhaal in de 17de eeuw. Het boek bevat tevens een korte inhoudsbeschrijving van alle tot nog toe verschenen 'Werken'. Reizen door de eeuwen heen is een uitgave van Uitgeversmaatschappij Walburg Pers te Zutphen.

A.E. Leuftink, Harde Heelmeesters. Zeelieden en hun dokters in de 18de eeuw (Zutphen: Walburg Pers) ISBN 978.90.5730.543.6.

Zeelieden ten tijde van de VOC hadden een onzeker bestaan. Kapers, oorlogen, maar vooral ziekten leidden dikwijls tot een voortijdig zeemansgraf. Dat veel opvarenden niet levend terugkeerden, was dan ook een ingecalculeerd risico. Toch is het een mysterie waarom ziekte en sterfte onder zeelieden in de 18de eeuw ineens tot dramatische hoogten stegen.

Archiefwijzer Maçonieke Archieven

De Stichting ter bevordering van wetenschappelijk onderzoek naar de Vrijmetselarij in Nederland heeft een Archiefwijzer Maçonieke Archieven uitgebracht, waarin een overzicht van archieven van Nederlandse Vrijmetselaarsloges is opgenomen. Het is een zeer uitvoerige index geworden, met vermelding van adressen, telefoonnummers en contactpersonen. Heel praktisch zijn ook de vele verwijzingen naar familiearchieven in het land. Meer informatie: Secretariaat OVN, Postbus 92004, 1090 AA Amsterdam, info@stichtingovn.nl.

Belt, van de Albert, Het VOC-bedrijf op Ceylon. Een voorname vestiging van de Oost-Indische Compagnie in de 18e eeuw. Walburg Pers, Zutphen, 2008. ISBN 978.90.5730.534.4

Heuvel, van den Danielle, Women and entrepreneurship. Female traders in the Nothern Netherlands c. 1580-1815. 2e Deel in minireeks Vrouwen en werk in de vroeg moderne tijd. 2007. ISBN 978.90.5260.277.6

Natalie Scholz & Christina Schröer (eds.), Représentation et pouvoir. La politique symbolique en France (1789- 1830), introduction de Jean-Clément Martin, Rennes: Presses Universitaires de Rennes, 2007.

Historia Literaria. Neuordnungen des Wissens im 17. und 18. Jahrhundert. Hrsg. Gunert, Frank en Friedrich Vollhardt. Akademie Verlag Berlin, 2007. ISBN 978.3.05.004284.8

J.C. Streng, Kweekster van verstand en hart. Boekcultuur en leescultuur in Overijssel tussen 1650 en 1850, Intellectueel Overijssel 2, Epe 2008.

Het boek is ingenaaid, beslaat 186 pagina's, en is voorzien van illustraties, bijlagen, literatuur en index. Het kost 19 euro en is te bestellen via: jcstreng@planet.nl.

Gompers, Loes, en Merel Ligtelijn, Spiegel van Amsterdam. Geschiedenis van Felix Meritis. Rozenberg Publishers Amsterdam, 2007. ISBN 978 90 5170 979 7

De wervelende geschiedenis van de sociëteit en het gebouw Felix Meritis neemt u mee naar 1777, het jaar waarin de verlichte burgerij van Amsterdam het genootschap Felix Meritis oprichtte. Tien jaar later werd het gelijknamige gebouw met departementen voor muziek, koophandel, natuurkunde, tekenkunde en letterkunde geopend. Vele bekende orkestmeesters en musici uit binnen- en buitenland traden op in de Concertzaal. In 1889 moest deze Tempel der Verlichting zijn deuren sluiten. Daarna verschafte het gebouw onderdak aan diverse bedrijven en organisaties. De publicatie toont aan dat de geschiedenis van gebouw Felix Meritis de maatschappelijke, culturele en politieke geschiedenis van Amsterdam door de eeuwen heen weerspiegelt.

Haven, Kornee van der, Achter de schermen van het stadstoneel. Theaterbedrijf en toneelpolemiek in Amsterdam en Hamburg, 1675-1750. Walburg, (maart 2008), ISBN 978.90.5730.533.7

Op vrijdagmiddag 28 maart 2008 hoopt Kornee van der Haven te promoveren aan de Universiteit Utrecht op zijn studie naar theater en het stedelijke leven in Amsterdam en Hamburg 1675-1750.

Velema, Wyger R.E., Republicans. Essays on Eighteenth-Century Dutch Political Thought. Brill, Leiden en Boston, 2007. ISBN 978 90 04 16191 7.

Meerkerk, Edwin van, 'Ik voele ik ben niet bekwaem', De laatste stadhouder Willem V. In: Historisch Nieuwsblad Jrg. 16, nr. 10, December 2007/ Januari 2008, pag. 50 t/m 56.

Nil Volentibus Arduum, Tieranny van Eigenbaat (1679). Toneel als wapen tegen Oranje. Bezorgd en ingeleid door Tanja Holzhey en Kornee van der Haven; melodienotatie verzorgd door Rudolf Rasch. Astraea, 2008 (Duivelshoekreeks 16). ISBN 978-90-75179-26-2.

Het toneelstuk Tieranny van Eigenbaat gaat over de zelfzucht van politici, die haaks staat op het algemeen belang. Over regenten en hun positie ten opzichte van Oranje.

Dibbets, G.W.R, Joannes Vollenhove (1631-1708) dominee-dichter. Verloren, Hilversum, 2007. ISBN 978 90 8704 003 1.

Een biografie rond deze predikant die om zijn taalgebruik zeer gewaardeerd werd.

Vos, Aart, Burgers, broeders en bazen. Het maatschappelijk middenveld van 's-Hertogenbosch in de zeventiende en achttiende eeuw. Verloren, Hilversum, 2007. ISBN 978 90 8704 011 6.

Fresco, Marcel Franz (red.) Lettres de Socrate à Diotime. Cent cinquante lettres du philosophe néerlandais Frans Hemsterhuis à la princesse de Gallitzin. Dr. Hänsel-Hohenhausen, Verlag der Deutschen Hochschulschriften.

Mander, Jenny (ed.), Remapping the rise of the European novel. SVEC 2007:10, ISBN 978 0 7294 0916 2.

De schrijvers bekijken de geschiedenis van de novelle in vroegmodern Europa vanuit een vergelijkend perspectief; reizen en vertalen waren belangrijke aspecten bij de totstandkoming van dit genre.

Narin Hassan and Tamara S. Wagner, eds. Consuming Culture in the Long Nineteenth Century: Narratives of Consumption, 1700-1900. Lanham: Lexington Books, 2007. ISBN 0-7391-1207-4.(geb. uitgave).

Goldenbaum Ursuka und Alexander Košenina, Berliner Aufklärung. Kulturwissenschaftliche Studien. Band 3, 2007. Herausgabe, ISBN 978-3–86525–051–3. (Band 1 is in 1999 en band 2 in 2003 uitgebracht).

Buijs,Peter, De eeuw van het geluk. Nederlandse opvattingen over geluk ten tijde van de Verlichting, 1658-1835. Verloren, Hilversum, 2007. ISBN 9789065509994.

Buijnsters-Smets, Leontine, Decoratieve prenten met geschreven wensen 1670-1870. Vantilt , Nijmegen, 2007. ISBN 9789077503799.

Daeter, Ben, Wetenswaardigheden uit het leven van J.W. Goethe.

Estié, Paul, Van afgescheiden gemeente tot kerkgenootschap. Geschiedenis van de Hersteld Evangelisch-Luthersen in Amsterdam 1791-1836. Uitg.Verloren, Hilversum. ISBN9789087040185

de Haas, Anna, 'Schavotten en tenten: tijdelijke theaters van ca. 1600 tot ca. 1800', in: Bob Logger e.a. (red.), Theaters in Nederland sinds de zeventiende eeuw (Amsterdam, Theater Instituut Nederland / Stichting OISTAT Nederland, 2007), p. 13-37.

Hanou, André, Geschrift eener bejaarde vrouw. Betje Wolff en Agatha Deken. AUP, Amsterdam ISBN 9789053564493

Rietbergen, Peter, Europa's India. Tussen fascinatie en cultureel imperialisme, 1750-2000. Vantilt, Nijmegen, 2007. ISBN 9789077503768.

Vogel, Hans en Marjan Smits, Een oorlogsman van dezen tijd en beminnaar der sex. Uitg. Augustus, ISBN 9789045701103.

Een uit het Frans vertaalde en bewerkte autobiografie van Casimir graaf von Schlippenbach (1682-1755), een Oost-Pruisische graaf die diende in het leger van de Republiek.

Maurits Ebben en Simon Groenveld (red.), De Scheldedelta als verbinding en scheiding tussen Noord en Zuid, 1500-1800. Shaker Publishing, september 2007. ISBN: 978-90-423-0326-3

Uitgave van de Vlaams-Nederlandse Vereniging voor Nieuwe Geschiedenis, te bestellen via de vereniging.

J.C. Streng, Het schoonste gezicht van de wereld. De waardering en duiding van het Overijsselse landschap tussen renaissance en romantiek, Epe 2007.

Het boek is een particuliere uitgave en niet in de boekhandel te verkrijgen. Te bestellen via e-mail voor € 19,--, incl. portokosten.

Startpagina

De Werkgroep
Over ons
Bestuur
Lidmaatschap
ISECS
Statuten

De eeuw
De 18e eeuw
Calendarium
Portrettengalerij
Recent verschenen
Links

Tijdschrift
Laatste nummer
Redactie
Colofon
Auteursinstructies
Archief

Symposia
Burgerhartlezing
Volgend symposium
Aanmelden
Verslagen

Scriptieprijs
Aanmelden
Winnaars

Contact

Disclaimer